Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Σεισμοί στον 'Ελλαδικό χώρο. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Σεισμοί στον 'Ελλαδικό χώρο. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τετάρτη 5 Φεβρουαρίου 2025

Κραυγή αγωνίας του δημάρχου Ανάφης: «Κουνιόμαστε αλλά πιο πολύ φοβόμαστε την απομόνωση»

Αναδημοσιεύουμε από:
www.ethnos.gr
Ο Ιάκωβος Ρούσσος μιλάει για τη μεγάλη αγωνία που το νησί τους έχει μείνει χωρίς συχνή επικοινωνία με τα άλλα νησιά των Κυκλάδων αλλά και την έλλειψη προσωπικού στην υπηρεσία του ΔΕΔΔΗΕ
Ανάφη (ΕUROKINISSI)

Mπορεί τα φώτα της επικαιρότητας αλλά και της επιστημονικής κοινότητας να είναι στραμμένα κυρίως στη Σαντορίνη αλλά και στην Αμοργό, όμως, υπάρχουν και άλλα μικρότερα νησιά που οι τοπικές κοινότητες όχι μόνο αγωνιούν και ανησυχούν αλλά αισθάνονται και απομονωμένες αυτές τις δύσκολες ώρες.

Στην Ανάφη περίπου 230 ψυχές με ιώβεια υπομονή και καρτερικότητα προσπαθούν να προσαρμόσουν την κατά τα άλλα ήρεμη καθημερινότητα τους στις νέες συνθήκες που έχει επιβάλλει η φύση. Οι ταλαντώσεις και η ανατριχιαστική βοή από τα έγκατα της γης είναι μόνιμη συντροφιά τους ενώ από την Τρίτη 4/2 τα 7-8 μποφόρ συνθέτουν ένα άγριο και απόκοσμο ορισμένες φορές σκηνικό.

Όλοι ανησυχούν αλλά και ελπίζουν πως το φαινόμενο θα κοπάσει όπως έγινε και το 2011, ενώ οι μεγαλύτεροι θυμούνται τη δοκιμασία του 1956 και είναι έτοιμοι για όλα. Το παράδοξο είναι πως οι ντόπιοι αλλά και οι λιγοστοί δημόσιοι λειτουργοί δεν ανησυχούν τόσο από τον χορό των Ρίχτερ αλλά από την απομόνωση και μη μείνει από ρεύμα το νησί.
«Δεν μπορούμε να κοιμηθούμε»

Τα λόγια του δημάρχου Aνάφης Ιάκωβου Ρούσσου στο ethnos.gr είναι χαρακτηριστικά: «Κουνιόμαστε συνέχεια αφού είμαστε πολύ κοντά στο επίκεντρο. Δεν μπορούμε να ησυχάσουμε και να κοιμηθούμε. Υπάρχει έκδηλη ανησυχία αλλά υπάρχει και μία αξιομνημόνευτη υπομονή και καρτερικότητα από όλους τους κατοίκους. Οι Αναφιώτες είμαστε μαθημένοι στους σεισμούς και για να είμαστε ειλικρινείς το νησί μας δεν έχει την ίδια σύνθεση πετρωμάτων με τη Σαντορίνη. Το νησί μας να το πω λαϊκά έχει πιο στέρεα πετρώματα, δεν έχουμε κατολισθήσεις που παρατηρούνται στην Σαντορίνη».
Εντυπωσιακή άποψη της Χώρας στην Ανάφη στο μέσον του απέραντου γαλάζιου

Τα παιδιά μας θα πάνε εκδρομή
Για τις υποδομές αλλά και για τις κατασκευές των σπιτιών ο δήμαρχος Ανάφης είπε στο ethnos.gr: «Οι κατασκευές στη συντριπτική πλειοψηφία είναι πολύ στέρεες. Το σχολείο είναι καινούργια κατασκευή. Δεν διακόπηκαν τα μαθήματα λόγω του φόβου για το κτίριο του σχολείου αλλά επειδή τα παιδιά αισθάνονται καλύτερα στην ασφάλεια της οικογένειας τους. Μάλιστα, στο επόμενο δρομολόγιο του πλοίου τα παιδιά του σχολείου έχουν προγραμματίσει εκδρομή στη Θεσσαλονίκη. Την περιμένουν πώς και πώς και δε θέλουμε να τους το στερήσουμε. Θέλουν κι αυτά να ξεσκάσουν λίγο».
Είχαν πέσει μάντρες το 1956

Όπως λένε οι πρεσβύτεροι του χωριού το 1956 με τα 7,5 Ρίχτερ το νησί ταρακουνήθηκε αλλά άντεξε: «Είχαμε ζημιές αλλά δεν έγινε το κακό που έγινε τότε στη Σαντορίνη και στην Αμοργό. Είμαστε και πιο ψηλά και πιο στέρεα. Είχαν πέσει ορισμένες μάντρες και είχαν προκληθεί ορισμένες μικροζημιές στα σπίτια. Αυτό που δύσκολα μπορεί να διαχειριστεί κανείς είναι το ξάφνιασμα από το κούνημα του σεισμού».
«Μείναμε χωρίς σύνδεση με τα άλλα νησιά»

Ο δήμαρχος της Ανάφης τονίζει πως πάνω από τον φόβο των Ρίχτερ είναι το αίσθημα ανασφάλειας που νιώθουν οι κάτοικοι του νησιού. Από τη μία η απομόνωση και από την άλλη έλλειψη προσωπικού στην υπηρεσία του ΔΕΔΔΗΕ και εξηγεί: «Το νησί μας επικοινωνεί με τον Πειραιά με πλοίο δύο φορές την εβδομάδα και λίγο πιο συχνά με τη Σαντορίνη. Έχουμε γιατρό και καλό γιατρό αλλά άνθρωποι είμαστε. Αν συμβεί κάτι πιο σοβαρό ή χρειαστεί κάποια άλλη ανάγκη δεν έχουμε συχνή επικοινωνία με τον υπόλοιπο κόσμο. Το καράβι από και προς Πειραιά ήρθε σήμερα (Τρίτη 4/2) και πάλι θα έρθει σε τρις ημέρες. Αυτό που μας λείπει είναι το δρομολόγιο που μας συνέδεε με τα άλλα νησιά των Κυκλάδων. Αυτό καταργήθηκε τον περασμένο Αύγουστο μετά τα γεγονότα αν θυμάστε με το SAOS στην Άνδρο. Εμείς όμως χάσαμε την σύνδεση μας με τον έξω κόσμο. Με την ευκαιρία κάνω έκκληση σε όλους που μπορούν να μας βοηθήσουν. Eιδικά τώρα που υπάρχει αυτή η κατάσταση και ο κόσμος είναι ανήσυχος είναι καλό να έχουμε πιο συχνή συγκοινωνία. Είμαστε εντελώς απομονωμένοι ακόμα και για να πάμε στην Σαντορίνη».
Έμεινε ένας υπάλληλος του ΔΕΔΔΗΕ

Ένα άλλο ζήτημα είναι ο φόβος των κατοίκων για πιθανή διακοπή ηλεκτροδότησης: «Δυστυχώς το τμήμα του ΔΕΔΔΗΕ έχει υποστελεχωθεί μετά το σοβαρό πρόβλημα υγείας του ενός των εκ των δύο υπαλλήλων που είχε η υπηρεσία. Έχει μείνει ένα παλικάρι και παλεύει όποτε προκύψει κάτι. Τώρα με τα 8-9 μποφόρ, την κακοκαιρία, τους σεισμούς εάν πάθει κάτι ένας μετασχηματιστής θα μείνουμε για μέρες στο σκοτάδι και ο κόσμος θα παγώσει. Αυτά μας φοβίζουν πιο πολύ από τους σεισμούς. Πρέπει να τα δούμε αυτά τα θέματα, ειδικά τώρα που δεν έχουμε συχνά δρομολόγιο καραβιού στο νησί μας».

«Το ρήγμα αντιστέκεται στο να σπάσει, νομίζω θα ανέβουν τα μεγέθη» λέει ο σεισμολόγος Γεράσιμος Παπαδόπουλος για τους σεισμούς στη Σαντορίνη.

Αναδημοσιεύουμε 
Από:Πρώτο Θέμα:

04.02.2025, 17:03
«Το γεγονός ότι έχουμε πολλούς σεισμούς με σχετικά ίδια μεγέθη σημαίνει ότι το ρήγμα αντιστέκεται στο να σπάσει» είπε ο σεισμολόγος

Συνεχίζονται οι
σεισμικές δονήσεις στη Σαντορίνη, με χιλιάδες να εγκαταλείπουν το νησί. Επιστήμονες αλλά και οι Αρχές έχουν φτάσει στο νησί εν μέσω του φαινομένου, τη στιγμή που οι συσκέψεις των ειδικών είναι καθημερινές.
Ο σεισμολόγος Γεράσιμος Παπαδόπουλος, υποστήριξε πως «έχουμε φτάσει σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι», αναφέροντας πως «βρισκόμαστε σε προσεισμική ακολουθία».

«Σταδιακά τα μεγέθη από το μεσημέρι του Σαββάτου μέχρι σήμερα, από τα 3,6 Ρίχτερ έφτασαν στα 5 Ρίχτερ. Επαληθεύεται πλήρως πως βρισκόμαστε σε προσεισμική ακολουθία. Έχουμε πάρει ανοδική πορεία στα μεγέθη και στο πλήθος των σεισμών, ενώ συνεχίζεται η σεισμική ακολουθία με τα ίδια ακριβώς χαρακτηριστικά», είπε ο κ. Παπαδόπουλος στο MEGA.


«Αυτή τη στιγμή δεν είμαστε βέβαιοι εάν θα γίνει μεγαλύτερος σεισμός, είναι ακόμα ανοιχτό το ενδεχόμενο. Ενδεχομένως ο σεισμός των 5 Ρίχτερ που έγινε το μεσημέρι της Τρίτης να είναι ο κύριος αλλά αυτό θα το ξέρουμε σε δύο με τρία εικοσιτετράωρα, εάν εμφανιστεί σεισμική ακολουθία χαρακτηριστικά μετασεισμών. Ωστόσο, προς στιγμήν δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Συνεχίζεται η ακολουθία με χαρακτηριστικά προσεισμών και είναι δικαιολογημένη η εγρήγορση των επιστημόνων και οι προειδοποιήσεις», συμπλήρωσε.

Ο Γεράσιμος Παπαδόπουλος επανέλαβε πως «νομίζω έτσι όπως πορεύεται η ακολουθία και έχει όλα τα χαρακτηριστικά των προσεισμών, θα ανέβουν και άλλο τα μεγέθη. Δεν είμαι έτοιμος να απαντήσω αν θα είναι μέχρι 6 Ρίχτερ. Θα το δούμε, είναι ζήτημα ημερών».


«Το ρήγμα αντιστέκεται στο να σπάσει»«Το γεγονός ότι έχουμε πολλούς σεισμούς με σχετικά ίδια μεγέθη σημαίνει ότι το ρήγμα αντιστέκεται στο να σπάσει. Όμως επιμένει το σύστημα των δυνάμεων και κάθε λίγο το σπάει και ξανά, λίγο περισσότερο, βήμα – βήμα. Αυτό είναι το μεγάλο μυστικό, να κατανοήσουμε αν υπάρχει ένας μεγάλος όγκος πετρωμάτων ο οποίος αντιστέκεται; Αν είναι έτσι πάει να πει πως είναι πολύ σκληρός και όταν σπάσει -γιατί κάποια στιγμή θα σπάσει- θα δώσει μεγάλο σεισμό. Ενδέχεται να μην είναι αυτή η περίπτωση. Μπορεί το ρήγμα να εξαντλεί τα όρια αντοχής του και θα συνεχίσει με παρόμοια μεγέθη, ίσως λίγο παραπάνω ή παρακάτω από τα 5 Ρίχτερ μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία», είπε ο σεισμολόγος.









Ο κ. Παπαδόπουλος είπε πως «έχω την επιστημονική εντύπωση ότι η ακολουθία θα κρατήσει για αρκετό χρονικό διάστημα. Και τότε γεννιόνται άλλα ερωτήματα: πόσο θα κρατήσουν τα μέτρα; Για πόσες μέρες θα είναι κλειστά τα σχολεία; Πόσες μέρες θα παραμείνει η ΕΜΑΚ στο νησί; Νομίζω πως για πρώτη φορά στη σύγχρονη εποχή της χώρας βρισκόμαστε ενώπιον σημαντικών προκλήσεων».

«Ας υποθέσουμε ότι θα γίνει ένας ισχυρότερος σεισμός. Μπορούμε να έχουμε μία εκτίμηση των αρνητικών επιπτώσεων που θα μπορούσε να έχει ένας τέτοιος σεισμός; Η απάντηση είναι ναι. Δεν είναι τόσο το μέγεθος των Ρίχτερ γιατί εξαρτάται και από την απόσταση. Έχουμε στη φαρέτρα της σεισμολογίας πολλά όπλα για να απαντήσουμε σε αυτό το κρίσιμο ερώτημα», κατέληξε.
Protothema.gr

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Ευρεία σύσκεψη με Μητσοτάκη στην Πολιτική Προστασία για τους σεισμούς στη Σαντορίνη - Τα σενάρια στο τραπέζι

Δείτε Επίσης


Φόβοι για διαρρήξεις στη Σαντορίνη μετά την αποχώρηση 11.000 κατοίκων - Εντατικές περιπολίες και μπλόκα στους δρόμους

Με δύο σεισμούς πάνω από 4 Ρίχτερ σε 5 λεπτά ξημέρωσε η Σαντορίνη - Συνεδριάζει ξανά η επιτροπή σεισμικού κινδύνου

«Σχετική σταθεροποίηση» λέει ο διευθυντής του Γεωδυναμικού για τους σεισμούς στη Σαντορίνη - Το παράδειγμα της Αιθιοπίας με τους 256 σεισμούς σε 6 μήνες

Νύχτα αγωνίας στη Σαντορίνη: Δύο σεισμοί πάνω από 4 Ρίχτερ μέσα σε 5 λεπτά - Άδειοι δρόμοι, ερήμωσε το νησί


«Δεν θέλουμε σεισμούς δίπλα σε ενεργά ηφαίστεια», λέει καθηγήτρια Γεωλογίας για την Σαντορίνη


Άδειασε η Σαντορίνη, σκοτάδια στα καλντερίμια - Δεν υπάρχει ψυχή έξω το βράδυ, λέει κάτοικος


Όλα τα σενάρια ανοιχτά για τα Ρίχτερ στη Σαντορίνη - Οι εκτιμήσεις των ειδικών για το μέγεθος των σεισμών, πώς θα εξελιχθεί το φαινόμενο

Σαντορίνη - "Το ηφαίστειο έχει ήδη ξυπνήσει" , Θανάσης Γκανάς, Γενικός Διευθυντής Ερευνών του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών. στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του ΑΝΤ1.

Τι είπε στον Νίκο Χατζηνικολάου και το Κεντρικό Δελτίο Ειδήσεων του ΑΝΤ1 ο Γενικός Διευθυντής Ερευνών του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.

Την δική του εκτίμηση για την αιτία της αδιάκοπης σεισμικής δραστηριότητας στην Σαντορίνη έδωσε την Τρίτη μιλώντας στον Νίκο Χατζηνικολάου και το Κεντρικό Δελτίο Ειδήσεων του ΑΝΤ1, ο Γενικός Διευθυντής Ερευνών του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών Θανάσης Γκανάς αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι “το ηφαίστειο της Σαντορίνης έχει ήδη ξυπνήσει”.

Ο κ. Γκανάς επισήμανε ότι είναι πρωτόγνωρο αυτό που συμβαίνει, και ότι στην περιοχή υπάρχουν πολλά μεγάλα και μικρότερα ηφαίστεια, πράγμα που δημιουργεί πολύπλοκη εικόνα και δυσκολία εξαγωγής συμπερασμάτων.

Σύμφωνα με τον κ. Γκανά, οι σεισμοί των τελευταίων ημερών οφείλονται στην ροή μάγματος του ηφαιστείου από τον κρατήρα με κατεύθυνση Βορειοανατολική, μέσα από σχισμές και ρήγματα. Οι σεισμοί δηλαδή συναποτελούν μία “σμηνοσειρά”, δηλαδή μία σειρά από πολλούς μεσαίους σεισμούς χωρίς απαραιτήτως να ακολουθήσει κύριος. «Όσο προχωρά το μάγμα μέσα από σχισμές και ρήγματα, η ροή γεννά τις δονήσεις», είπε ο επιστήμονας.

Ως προς το πού θα καταλήξει όλο αυτό, ο κ. Γκανάς εκτίμησε ότι υπάρχουν δύο σενάρια: ή δεν θα υπάρξει μεγαλύτερος σεισμός, ή αν ένα ρήγμα σπάσει, θα ακολουθήσει ένας μεγάλος σεισμός της τάξης των 6 ρίχτερ, με τσουνάμι και κατολισθήσεις.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ


Σαντορίνη: Νέος σεισμός 4,8 Ρίχτερ


Κοινωνία
Κυκλάδες: Κλείνουν τα σχολεία σε Πάτμο και Λέρο


Κόσμος
Σαντορίνη - Τούρκος υπουργός Περιβάλλοντος: Παρακολουθούμε τις ασταμάτητες δονήσεις στο Αιγαίο


Σαντορίνη: "Δεν αποκλείεται μικρή έκρηξη του ηφαιστείου στη Σαντορίνη, καθώς ανεβαίνει το μάγμα προς την επιφάνεια".-Κωνσταντίνος Συνολάκης, καθηγητής Φυσικών Καταστροφών.




Αναδημοσιεύουμε από:
Skai.gr
Την ανησυχία του για το ηφαίστειο της Σαντορίνης εξέφρασε το πρωί της Δευτέρας ο καθηγητής Φυσικών Καταστροφών, Κωνσταντίνος Συνολάκης, ενώ η σεισμική ακολουθία στο νησί συνεχίζεται.

«Δεν αποκλείεται μικρή έκρηξη καθώς ανεβαίνει το μάγμα προς την επιφάνεια» τόνισε χαρακτηριστικά.

«Αυτή είναι ίσως η στιγμή, είναι εκεί κάτω ο ΟΑΣΠ, να γίνει έλεγχος στα σπίτια για να δούμε, ειδικά αυτά τα οποία είναι πάνω στην καλντέρα, πώς είναι κατασκευασμένα», όπως ανέφερε ο κ. Συνολάκης. «Είναι πάρα πολύ καλή αυτή πρωτοβουλία η οποία πάρθηκε να αδειάσουν οι πισίνες γιατί κρατάνε πάρα πολύ νερό. Συνήθως οι πισίνες δεν έχουν την ίδια θεμελίωση όπως έχουν τα σπίτια, άρα πολύ εύκολα μπορεί να φύγει μια πισίνα μαζί με το νερό και να παρασύρει και άλλες κατασκευές».

Εξηγώντας πώς δημιουργούνται οι σεισμοί και περιγράφοντας τι μπορεί να συμβεί με το ηφαίστειο, ο κ. Συνολάκης υπογράμμισε:

«Το θέμα μας είναι το εξής για το οποίο δεν υπάρχει εύκολη απάντηση. Το μάγμα, όπως έγινε το 2011 που ανέβηκε μέχρι την επιφάνεια, θα φτάσει ως την επιφάνεια οπότε θα βγει προς τα έξω και θα κάνει έκρηξη ή θα σταματήσει; Το 2011 κράτησε η σεισμική δραστηριότητα περίπου έναν χρόνο. Αυτή, η τωρινή, φαίνεται ότι είναι πιο έντονη η δραστηριότητα από ήταν τότε».

«Κατά πάσα πιθανότητα, αν φτάσει ως την επιφάνεια, δεν πρόκειται να έχουμε μία μεγάλη έκρηξη όπως ήταν η μινωική. Θα έχουμε μια έκρηξη σαν και αυτήν, αυτό είναι εικασία, σαν τις εκρήξεις του ’50 ή του 1922. Η Σαντορίνη κάνει μικρές εκρήξεις, ιστορικά, κάθε περίπου 50 χρόνια κατά μέσο και κάνει μεγάλες εκρήξεις κάθε 10.000 – 15.000», κατέληξε.
Πηγή: skai.gr
Δείτε Ακόμα:

Τρίτη 4 Φεβρουαρίου 2025

Ο καταστροφικός σεισμός των 7,5 Ρίχτερ στις Κυκλάδες τον Ιούλιο του 1956.



Ο μεγαλύτερος σε μέγεθος σεισμός στον ευρωπαϊκό χώρο τον 20ο αιώνα. Εκδηλώθηκε τα ξημερώματα της 9ης Ιουλίου 1956 στην Αμοργό κι έπληξε, κυρίως, τη Σαντορίνη. Συνοδεύτηκε από τσουνάμι ύψους 25 μέτρων και προκάλεσε θύματα και σημαντικές καταστροφές.

Ο Εγκέλαδος προειδοποίησε το μεσημέρι της 8ης Ιουλίου με μία σεισμική δόνηση της τάξης των 4,9 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ, με επίκεντρο τη θαλάσσια περιοχή νότια της Αμοργού. Δεν φαίνεται να ανησύχησε ιδιαίτερα τον πληθυσμό των Κυκλάδων, που συνέχισε τις καθημερινές του δραστηριότητες.

Τα ξημερώματα της 9ης Ιουλίου (05:11) εκδηλώθηκε ο κυρίως σεισμός από τον ίδιο εστιακό χώρο (νότια της Αμοργού) και κατέλαβε εξ απήνης τους κατοίκους των Κυκλάδων, που εκείνη την ώρα βρίσκονταν στις αγκάλες του Μορφέως.

Ήταν μεγέθους 7,5 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ (άλλες πληροφορίες κάνουν λόγο για 7,8 ρίχτερ) και έντασης 9 βαθμών της κλίμακας Μερκάλι. Όπως έγραψαν χαρακτηριστικά οι εφημερίδες της εποχής, η σεισμική δόνηση ισοδυναμούσε με την έκρηξη 10.000 ατομικών βομβών.

Ο σεισμός έπληξε κατά βάση τη Σαντορίνη, όπου καταμετρήθηκαν 53 νεκροί και καταγράφηκαν οι σοβαρότερες ζημιές. Το 35% των σπιτιών κατέρρευσαν και το 45% παρουσίασαν μεγάλες ή μικρές ζημιές. Ολοσχερώς καταστράφηκαν σχεδόν όλα τα δημόσια κτίρια.

Εκτός από τη Σαντορίνη, σοβαρές βλάβες υπέστησαν τα νησιά Αμοργός, Ανάφη, Αστυπάλαια, Ίος, Πάρος, Νάξος, Κάλυμνος, Λέρος, Πάτμος και Λειψοί. Συνολικά, καταστράφηκαν 529 σπίτια, 1.482 έπαθαν σοβαρές βλάβες και 1.750 ελαφρές. Οι τραυματίες ξεπέρασαν τους 100.

Ο κύριος σεισμός συνοδεύτηκε από μεγάλο θαλάσσιο κύμα βαρύτητας (τσουνάμι), το ύψους του οποίου έφθασε τα 25 μέτρα στη νοτιοανατολική ακτή της Αμοργού, τα 20 μ. στη βορειοδυτική ακτή της Αστυπάλαιας, τα 10 μ. στη Φολέγανδρο και ήταν ασθενέστερο σε διάφορες άλλες ακτές του Νοτίου Αιγαίου μέχρι τη Σμύρνη.

Από το τσουνάμι μία γυναίκα έχασε τη ζωή της στην Κάλυμνο, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της εποχής. Το τσουνάμι εξασθενημένο έφθασε μέχρι την Καλαμάτα και κατέστρεψε πολλές μικρές βάρκες που βρίσκονταν στο λιμάνι.

Ο σεισμός έβαλε σε δοκιμασία τον κρατικό μηχανισμό, που δεν είχε συνέλθει ακόμη από τους μεγάλους σεισμούς του 1953 στη Ζάκυνθο, την Κεφαλλονιά και την Ιθάκη.

Ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής κήρυξε τη Σαντορίνη σε κατάσταση «τοπικής συμφοράς μεγάλης εκτάσεως» και επισκέφθηκε ο ίδιος την πληγείσα περιοχή στις 14 Ιουλίου.

Πολλές χώρες προσφέρθηκαν να στείλουν βοήθεια για την ανακούφιση των σεισμοπλήκτων. Η μόνη χώρα της οποίας τη βοήθεια αρνήθηκε η Ελλάδα ήταν η Μεγάλη Βρετανία, ίσως λόγω του Κυπριακού, που τότε βρισκόταν σε έξαρση με την εξέγερση της ΕΟΚΑ.

Μία από τις πιο σημαντικές παρενέργειες του μεγάλου σεισμού ήταν η μεγάλη εσωτερική μετανάστευση του πληθυσμού της Σαντορίνης, κυρίως προς την Αθήνα.

Δείτε τα φύλλα της εφημερίδας Ελευθερία την 10 & 11η Ιουλίου του 1956

Πατήστε στους παρακάτω συνδέσμους για να δείτε τα φύλλα της εφημερίδας

από https://www.sansimera.gr/

ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΝΤΟΚΥΜΑΝΤΕΡ του ΝΙΚΟΥ ΚΟΡΑΚΑΚΗ


Ιστορική αναδρομή από τον καταστροφικό σεισμό της 9ης Ιουλίου του 1956 στη Σαντορίνη

Για να θυμούνται οι παλαιότεροι και να μαθαίνουν οι νεώτεροι.

Ο σεισμός της 9ης Ιουλίου του 1956 είχε μέγεθος 7,8 της κλίμακας Ρίχτερ και επίκεντρο την θαλάσσια περιοχή νοτίως της Αμοργού. Προκάλεσε τσουνάμι, όπου τα κύματά του οποίου έφτασαν περίπου τα 25μέτρα ύψος
Οι νεκροί της Σαντορίνης, όπως αναγράφονται στη μαρμάρινη πλάκα που υπάρχει δεξιά στο βράχο πηγαίνοντας για το ναό του Αγίου Παγκρατίου, είναι:

Φηρά (8+5=13) 13
Δρόσου Ευδοκία
Κουτσογιαννόπουλου Ευτυχία
Μυτιληναίου Άννα
Μυτιληναίου Μαρία
Σιγάλα Αικατερίνη και πέντε τέκνα
Σιγάλα Μαρία
Σιγάλας Γεώργιος
Σιγάλας Μάρκος

Πύργος 3 
Καμπίτση Μαρία
Καραμολέγκος Δημήτριος
Φύτρος Ηλίας

Ημεροβίγλι 9
Βαλσαμάκη Αικατερίνη
Βαλσαμάκης Ανδρέας
Βεκρής Μάρκος
Γαβρίλη Μαρουλία
Δαμίγου Ειρήνη
Καρβούνης Μάρκος
Καφούρος Ελευθέριος
Νομικός Πλούταρχος
Σπηλιώτη Καλλιόπη

Ακρωτήρι (3+3=6) 6
Βλάχου Κούλα
Βλάχου Μαργαρίτα
Συρίγου Ποθητού τρία τέκνα

Οία (10+4=14) 14
Αναπλιώτης Ιάκωβος
Αναπλιώτης Απόστολος
Δεναξάς Μιχάλης και δύο τέκνα
Νομικός Νικόλαος
Νομικού Νικολέττα
Νομικού Φλώρα
Σανούδος Απόστολος
Σορώτου Ειρήνη
Σορώτου Μαργαρίτα και δύο τέκνα
Συρίγος Απόστολος

Μεσσαριά (1+4=5) 5
Αλιφραγκή Τομάζου τέσσερα τέκνα
 Σύνολο 50 (34 ενήλικες και 16 παιδιά)

Μετά τον εσπερινό του Αγίου Παγκρατίου και με πρωτοβουλία των μεγαλυτέρων ανθρώπων της περιοχής οι οποίοι έζησαν τα γεγονότα του σεισμού  του 1956, αναφέρθηκαν με την σειρά τους σε προσωπικά γεγονότα που έζησαν κατά την ημέρα αυτή.

Μία από αυτές θα δούμε σε σχετικό μας βίντεο και την αδελφή της γνωστής μας τραγουδίστριας Μαρίζας Κωχ, την κ. Ειρήνη Κωχ, όπου αναφέρθηκε σε μια προσωπική της εμπειρία, όταν ήταν μικρό παιδί κατά την ημέρα αυτή, στο παλιό χωριό της Σαντορίνης.


Δείτε το βίντεο από τον καταστροφικό σεισμό της 9ης Ιουλίου 1956!!!




από http://armenisths.blogspot.gr/

Διαβάστε ΕΔΩ Ο ΣΕΙΣΜΟΣ ΤΟΥ 1956 ΚΑΙ Ο ΔΙΕΘΝΗΣ ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

Δευτέρα 13 Φεβρουαρίου 2023

Οι μεγαλύτεροι σεισμοί στην Ελλάδα από την αρχαιότητα μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα.

 

Αναδημοσιεύουμε από 

Πρώτο Θέμα

'Εγραψε ο

Μιχάλης Στούκας

12.02.2023, 09:53

Από τα 7R στη Σπάρτη το 550 π.Χ. στα 7R των Επτανήσων το 1783 – Πώς υπολογίζονται τα μεγέθη και τα υπόλοιπα στοιχεία των σεισμών της αρχαιότητας; - Είχε δίκιο ο ακαδημαϊκός Κώστας Συνολάκης για μεγάλο σεισμό στην Κρήτη το 1303;

Οι φοβεροί σεισμοί της Τουρκίας και της Συρίας τα ξημερώματα της Δευτέρας 6/2/2023 με τα δεκάδες χιλιάδες θύματα, τις ανυπολόγιστες καταστροφές και όλα τα υπόλοιπα ξύπνησαν εφιαλτικές μνήμες στη χώρα μας η οποία έχει δεινοπαθήσει από τους σεισμούς, μετρώντας χιλιάδες θύματα και τεράστιες ζημιές από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.

Μια δήλωση του ακαδημαϊκού κύριου Συνολάκη για τον τελευταίο μεγάλο σεισμό στην Κρήτη το 1303, ανάλογοι του οποίου επαναλαμβάνονται κάθε 600-800 χρόνια προκάλεσε έντονη ανησυχία στους πολίτες.

Θα δούμε σήμερα τους μεγαλύτερους και πιο καταστροφικούς σεισμούς στον ελλαδικό χώρο από την αρχαιότητα ως τα τέλη του 18ου αιώνα, πώς υπολογίζονται τα μεγέθη και τα υπόλοιπα στοιχεία των σεισμών και σε ποιους σεισμούς αναφερόταν ο κύριος Κώστας Συνολάκης.
seismoi_stin_ellada___3_
Το 373 π.Χ. από σεισμό 7R και έντασης ΙΧ στην Αχαΐα η Βούρα αφανίστηκε από χάσμα και η Ελίκη μητρόπολη των δώδεκα ιωνικών πόλεων θάφτηκε σε μια αποξηραμένη λιμνοθάλασσα κοντά στο χωριό Ριζόμυλος Αχαΐας. Μέχρι πρόσφατα (2005) υπήρχε η άποψη ότι βυθίστηκε στον Κορινθιακό Κόλπο. Ο Αιλιανός γράφει ότι πέντε μέρες πριν τον σεισμό γάτες, ποντίκια, φίδια, σαρανταποδαρούσες κ.ά. εγκατέλειψαν την Ελίκη με κατεύθυνση προς την Κόρινθο…
seismoi_stin_ellada___2_
Το 368 π.Χ σεισμός (7,7R,Χ) κατέστρεψε 60 από τις 100 πόλεις της Κρήτης. 

Σύμφωνα με τους Mallet (1854) και Sieberg (1932) το 330 π.Χ. σεισμός (7R, X) προκάλεσε τον καταποντισμό του νησιού Χρυσή μαζί με το ηφαίστειό του Μοσχύλο. Η Χρυσή είναι περιοχή της Λήμνου, η σημερινή Ηφαιστεία στο ακρωτήριο Άγιος Σώζων απέναντι από την Τένεδο. 

Νέος σεισμός το 267 π.Χ. (7R, IX) κατέστρεψε πόλεις της Κρήτης. 

Το 227 π.Χ. ισχυρός σεισμός (7R, X) ερήμωσε τη Ρόδο και προκάλεσε ζημιές στις πόλεις της Καρίας και της Λυκίας, την Τήλο, την Κύπρο ενώ έγινε αισθητός ως τον Κορινθιακό Κόλπο. Τότε έπεσε και ο περίφημος Κολοσσός που βρισκόταν στο λιμάνι της Ρόδου (Πολύβιος). 

Νέοι σεισμοί (7R, IX) το 197 π.Χ. και το 183 π.Χ. προκάλεσαν σοβαρές καταστροφές στη Ρόδο.

Το 55 μ.Χ. ισχυρότατος σεισμός (7R, X) κατέστρεψε πολλές πόλεις της Κρήτης και από την επιδημία που ακολούθησε πέθαναν πολλοί άνθρωποι. 

Νέος σεισμός το 66 μ.Χ. (ή το 62 μ.Χ.) μεγέθους 7R και έντασης Χ κατέστρεψε την Κνωσό και προκάλεσε πολλές ζημιές στη Φαιστό. Η θάλασσα υποχώρησε κατά 1,2 Km. Ο σεισμός έγινε αισθητός σε όλο το Αιγαίο ενώ αναδύθηκε νησί μεταξύ Κρήτης και Θήρας. 

Το 142 μ.Χ. σεισμός στα Δωδεκάνησα (7R, X) και το τσουνάμι που τον ακολούθησε ερήμωσε τη Ρόδο και κατέστρεψε πολλές πόλεις της Κω, της Καρίας, της Λυκίας, της Σερίφου και της Σύμης. 

Στις 9 Ιουλίου 251 σεισμός (7,5 R, IX)κατέστρεψε πολλές πόλεις της Κρήτης.
seismoi_stin_ellada___1_
Τα βυζαντινά χρόνια

Τη νύχτα της 21ης Ιουλίου του 365 μ.Χ. ισχυρότατος σεισμός (8,2 R, XI) κατέστρεψε δέκα πόλεις της Κρήτης (Κνωσός, Γόρτυνα, Πάννονα, η σημερινή Βουλισμένη κ.ά.) και μεγάλο μέρος του νησιού πλημμύρισε. Ο σεισμός έγινε αισθητός στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου όπου 5.000 άνθρωποι πνίγηκαν, στην Πελοπόννησο, την Αθήνα, την Ήπειρο, τη Σικελία ακόμα και την Αδριατική. 

Δύο νέοι σεισμοί, το 439 (7,6 R, Χ) και το 446 (7R, IX) προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές στην Κρήτη.

Ο Προκόπιος ο Καισαρεύς και άλλοι συγγραφείς μας πληροφορούν ότι στις 7 Ιουλίου 551 ισχυρότατος σεισμός (7,2R, X) ταρακούνησε τη Βοιωτία, την Αχαΐα και τον Κόλπο της Ιτέας. Ισοπεδώθηκαν οχτώ πόλεις (Χαιρώνεια, Κορώνεια, Πάτρα, Ναύπακτος κ.ά.) και χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν. 

Σύμφωνα με τον Αγαθία σεισμός (7R,X) κατέστρεψε σχεδόν ολόκληρη την Κω το 554. Ανάμεσα στα μνημεία που υπέστησαν ανεπανόρθωτες ζημιές ήταν και το Ασκληπιείο.

Τη νύχτα της 7ης Απριλίου 796, φοβερός σεισμός (7,5 R, VII) προξένησε τεράστιες ζημιές στην Κρήτη ιδιαίτερα στη Γόρτυνα. Ο σεισμός έγινε αισθητός μεταξύ άλλων σε Αλεξάνδρεια και Σικελία.

Τον Δεκέμβριο του 1303 ισχυρότατος σεισμός (8R,XI) προκάλεσε τεράστιες καταστροφές στη Ρόδο που ισοπεδώθηκε και στην Κρήτη όπου 4.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν στον Χάνδακα (Ηράκλειο). Μεγάλες καταστροφές έγιναν ακόμα στην Κορώνη, τη Μεθώνη, την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και άλλα μέρη της Πελοποννήσου. Ο σεισμός έγινε αισθητός μέχρι την Κωνσταντινούπολη και τη Βενετία!

Τον Ιούνιο του 1402 ισχυρός σεισμός (7R, X) προκάλεσε μεγάλες ζημιές στο Αίγιο, το Διακοφτό, την Ευρωστίνη, το Ξυλόκαστρο, τις απέναντι ακτές της Φωκίδας και τα Σάλωνα (Άμφισσα).

Από το 1469 ως τα τέλη του 18ου αιώνα

Την άνοιξη του 1469 φοβερός σεισμός (7,2R, Χ) έπληξε τα νησιά του Ιονίου. Ζάκυνθος, Λευκάδα, και κυρίως η Κεφαλλονιά υπέστησαν σοβαρότατες ζημιές. 

Στις 15 Μαρτίου 1481 ισχυρός σεισμός έπληξε τη Ρόδο. Ακολούθησε άλλος μεγαλύτερος στις 3 Μαΐου. Το τελειωτικό χτύπημα στο «νησί των Ιπποτών» έδωσε νέος σεισμός (7,2 R, X) τον Οκτώβριο του 1481.

Η Κρήτη χτυπήθηκε και πάλι από τον Εγκέλαδο (7,2R, IX) το 1494 και περισσότερο στις 29 Μαΐου του 1508 από σεισμό (7,2R, X) που ισοπέδωσε την Ιεράπετρα. Στο Ηράκλειο 3 ή 4 σπίτια έμειναν κατοικήσιμα. Ο σεισμός προκάλεσε ζημιές και στις Κυκλάδες (κυρίως σε Πάρο και Νάξο) ενώ έγινε αισθητός και στην Κύπρο. 

Η Κρήτη δεινοπάθησε και πάλι από σεισμό (7R, VIII) τον Νοέμβριο του 1612. Ιδιαίτερα επλήγη το Ηράκλειο όπου καταστράφηκαν πολλά σπίτια και βυθίστηκαν αρκετά πλοία. 

Νέος σεισμός (7R, IX) έπληξε τη Μεγαλόνησο στις 10 Μαρτίου 1629. 

Πολύ μεγάλες ήταν οι ανθρώπινες απώλειες από σεισμό στα Επτάνησα τα μεσάνυχτα της 30ης Σεπτεμβρίου 1636. Ιδιαίτερα επλήγη η Κεφαλλονιά όπου σκοτώθηκαν 520 άνθρωποι. Σημαντικές ήταν οι ζημιές στη Ζάκυνθο και τις Στροφάδες που βρίσκονται νοτιότερα από το «φιόρο του Λεβάντε».

Θα κάνουμε δύο εξαιρέσεις με μικρότερους από 7R σεισμούς. Θα ξεκινήσουμε με τον σεισμό (6,8R , VIII) που συγκλόνισε τη Σαντορίνη στις 7 Οκτωβρίου 1650. Είχαν προηγηθεί πολλές μικρότερες δονήσεις από τον Μάρτιο του 1649. Από τα δηλητηριώδη αέρια από την έκρηξη του ηφαιστείου του νησιού έχασαν τη ζωή τους 40 άνθρωποι και για 8-9 μέρες αρκετά κατοικίδια έχασαν το φως τους. Η ηφαιστειακή τέφρα έφτασε ως τη Μικρά Ασία ενώ στην Πάτμο σχηματίστηκε τσουνάμι 30 μέτρων! Τότε σχηματίστηκε το υποθαλάσσιο ηφαίστειο Κολούμπος που απασχόλησε πρόσφατα και τα Μ.Μ.Ε. ,ενώ πιθανότατα τότε καταστράφηκαν σε μεγάλο βαθμό και οι νησίδες Καλόγεροι του Αιγαίου όπως έχουμε γράψει σε άρθρο μας στις 24/07/2016.

Και στην Αθήνα όμως στις 16 Σεπτεμβρίου 1694 έγινε μεγάλος σεισμός (6,4R, VII) που προκάλεσε τεράστιες καταστροφές. 

Στις 22 Φεβρουαρίου 1723 ένας ακόμα μεγάλος σεισμός (7R, IX) έπληξε τα Επτάνησα. Πλήγηκαν κυρίως η Λευκάδα και η Κεφαλλονιά. Ο σεισμός έγινε αισθητός και στην Ήπειρο. 

Η Κέρκυρα χτυπήθηκε από μεγάλο σεισμό (7R, IX) που κατέστρεψε πολλά κτίρια(1745). Μεγάλες ήταν οι ζημιές και στο βόρειο μέρος της Κεφαλλονιάς.

Στις 7 Ιουνίου 1750, 2.000 άνθρωποι στα Κύθηρα έχασαν τη ζωή τους από ισχυρή σεισμική δόνηση (7R, X). Το νησί μεταβλήθηκε σε ερείπια.

Στις 12 Ιουνίου 1754 σύμφωνα με τους Perrey (1848) και Mallet (1854) σεισμός (7R, VI) ταρακούνησε την Πελοπόννησο και τη Λέσβο ,ενώ έγινε αισθητός στη Σικελία και την κεντρική Ιταλία. 

Στις 20 Οκτωβρίου 1756 βίαιες σεισμικές δονήσεις 7R έγιναν στον Κορινθιακό Κόλπο. 

Στις 22 Ιουλίου 1767 ισχυρότατος σεισμός (7,2R, X) συγκλόνισε την Κεφαλλονιά. Στο Ληξούρι γκρεμίστηκαν όλα τα σπίτια και σκοτώθηκαν 50 άνθρωποι. Συνολικά καταστράφηκαν 2.642 σπίτια και έχασαν τη ζωή τους 253 άνθρωποι. Πολλές ζημιές προκλήθηκαν επίσης σε Λευκάδα και Ζάκυνθο. Ισχυρός μετασεισμός έπληξε τη Λευκάδα στις 22/9/1767 και ακολούθησαν 50 δονήσεις σε μια ώρα!

Τον Οκτώβριο του 1780 σεισμός 7R και έντασης Χ εξαφάνισε το φρούριο της Ιεράπετρας μαζί με τους 300 Τούρκους στρατιώτες που βρίσκονταν σε αυτό. Άλλα 13 χωριά με τους κατοίκους τους εξαφανίστηκαν. 

Στις 23 Μαρτίου 1783 νέος σεισμός στα Επτάνησα (7R, X) προκάλεσε μεγάλες καταστροφές στη Λευκάδα. Κατέρρευσαν συνολικά 855 σπίτια και 7 εκκλησίες, 35 άτομα σκοτώθηκαν και δεκάδες τραυματίστηκαν. Ο σεισμός συγκλόνισε τη Ζάκυνθο και την Κεφαλλονιά ενώ έγινε αισθητός στην Πάντοβα και τη Βενετία. Σύμφωνα με τον Ν.Ι. Σταματέλο ήταν η δέκατη καταστροφή της Λευκάδας από το 1612.
seismoi_stin_ellada___5_
Πώς υπολογίζονται το μέγεθος και τα άλλα στοιχεία των σεισμών που έγιναν πριν εκατοντάδες χρόνια;

Σε πολλά άρθρα μας σχετικά με τους σεισμούς διατυπώνεται η εύλογη απορία από πολλούς αναγνώστες πώς είναι δυνατόν να υπολογίζονται το μέγεθος, η ένταση κλπ. σεισμών που έγιναν πριν από εκατοντάδες ή και χιλιάδες χρόνια. Ας δούμε τι γράφει ο αείμνηστος Βασίλειος Παπαζάχος. 

Το μέγεθος που δίνεται για κάθε σεισμό είναι το επιφανειακό μέγεθος Ms το οποίο ταυτίζεται με το μέγεθος της σεισμικής ροπής. Για τους σεισμούς που έγιναν πριν το 1910 (τότε λειτούργησαν σύγχρονα σεισμόμετρα στον ελλαδικό χώρο) χρησιμοποιήθηκαν μακροσεισμικά δεδομένα για τον υπολογισμό του μεγέθους σε συνδυασμό με μαθηματικούς τύπους(σχέσεις).

Για τους σεισμούς που έγιναν μετά το 1910 χρησιμοποιούνται οι σχέσεις:
Ms=loga + 1,42 logD + 0,20 (για επιφανειακούς) και Ms = loga + 0,0018D + 3,20 (για ενδιάμεσους σεισμούς) όπου a είναι ο μέσος όρος των πλατών των δύο οριζοντίων συνιστωσών της εδαφικής κίνησης όπως προκύπτει από τα μέγιστα πλάτη αναγραφής στα οριζόντια σεισμόμετρα Wiecher ή Mainka που είναι εγκατεστημένα στην Αθήνα και Δ,D είναι οι επικεντρικές αποστάσεις (αποστάσεις εστιών σεισμών-σταθμών).

Το μέγεθος ενός σεισμού μετριέται σε βαθμούς Richter, από το όνομα του εισηγητή της κλίμακας το 1935, Charles Richter και χαρακτηρίζει την ποσότητα ενέργειας που εκλύεται κατά τη σύγκρουση μεγάλων λιθοσφαιρικών μαζών που προκαλεί τον σεισμό. Ο μεγαλύτερος σεισμός που έχει καταγραφεί ως σήμερα είχε μέγεθος 9,5 Ρίχτερ και έπληξε τη νότια Χιλή στις 22 Μαΐου 1960. Θεωρητικά δεν υπάρχει ανώτατο όριο στο μέγεθος ενός σεισμού.

Με τον όρο ένταση σεισμού εννοούμε ένα μέτρο των μακροσεισμικών αποτελεσμάτων και κυρίως ένα μέτρο των αποτελεσμάτων του σεισμού στους ανθρώπους και στις τεχνικές κατασκευές. Η ένταση των σεισμών μετριέται με τη δωδεκαβάθμια κλίμακα Mercalli, οι βαθμοί της οποίας παριστάνονται με τους λατινικούς αριθμούς: I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI και XII.
seismoi_stin_ellada___4_
Οι χρονολογίες που ανέφερε ο κύριος Συνολάκης και η λαθεμένη αναπαραγωγή τους από διάφορα ΜΜΕ

Σε συνέντευξή του στο MEGA την Πέμπτη 9/2/2023 ο Καθηγητής Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών του Πανεπιστημίου της Κρήτης και ακαδημαϊκός κύριος Κωνσταντίνος Συνολάκης αναφέρθηκε στους σεισμούς της Τουρκίας και τη σεισμικότητα του ελλαδικού χώρου. 

Παρακολουθήσαμε προσεκτικά το βίντεο με τη συνέντευξη του κύριου Συνολάκη. Σε αυτήν κάνει λόγο για το μεγάλο σεισμό του 365 που έπληξε την Κρήτη και στον επίσης μεγάλο σεισμό του 1303 που χτύπησε τη Ρόδο και την Κρήτη και στους οποίους αναφερθήκαμε εκτενέστερα στο άρθρο μας.

Ορισμένα ΜΜΕ έγραψαν για σεισμό του 565 π.Χ. (!) και άλλα για σεισμό του 1403 (!) Καλό είναι πριν γράψουν κάτι για ένα τόσο σοβαρό θέμα όπως οι σεισμοί κάποιοι, να είναι περισσότερο προσεκτικοί. 

Όσο για το ότι ανάλογοι σεισμοί γίνονται κάθε 600-800 χρόνια ομολογούμε ότι δεν γνωρίζουμε κάτι περισσότερο και ότι ο κύριος Συνολάκης θα έπρεπε να δώσει περισσότερα στοιχεία.

Πηγές:
ΒΑΣΙΛΗ ΠΑΠΑΖΑΧΟΥ-ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΠΑΠΑΖΑΧΟΥ, «ΟΙ ΣΕΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ», ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΖΗΤΗ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1999
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ Ι. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, «ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΩΝ ΣΕΙΣΜΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα», Εκδόσεις «Δωδώνη», 1997

Μιχάλης Στούκας