«Μέρα Μαγιού μου μίσεψες». Η ματωμένη Πρωτομαγιά του’36, στη Θεσσαλονίκη. Η αιματοβαμμένη Πρωτομαγιά της Κατοχής με το αίμα 200 'Ελλήνων σκοτωμένων, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944!

                                                    "Τα αιματηρά γεγονότα του Μάη του 1936 στη Θεσσαλονίκη ξέσπασαν με αφορμή την απεργία των καπνεργατών του εργοστασίου «Κομέρσιας». 

Οι εργάτες μετά από απόρριψη αιτημάτων τους από τον εργοδότη, κατέλαβαν το εργοστάσιο, κλείστηκαν μέσα σε αυτό και με πανό και μαύρες σημαίες στα παράθυρα ζητούσαν συμπαράσταση. 

Στη συνέχεια αρχίζει απεργία μαζί με άλλους εργαζόμενους και συγκεντρώσεις σε διάφορα σημεία της Θεσσαλονίκης. 

Σε μια τέτοια συγκέντρωση οι χωροφύλακες (στην πλατεία Αριστοτέλους), πυροβόλησαν χωρίς λόγο πάνω στους συγκεντρωμένους εργάτες και σκότωσαν εννέα(9). 

Κατόπιν πυροβολούν και σε άλλα σημεία, 

προσπαθώντας να διαλύσουν τους συγκεντρωμένους, 

σκοτώνοντας και άλλους, ανάμεσα σ' αυτούς και γυναίκες. 

Οι σκοτωμένοι ήταν τελικά πάνω από 12 και οι τραυματίες πάνω από 300.
Ο Γιάννης Ρίτσος είδε μετά από 2-3 μέρες την φωτογραφία με το νεκρό ( Τάσο Τούση) και από πάνω την απελπισμένη μάνα του να μοιρολογάει 

και μέσα σε μια νύχτα σχεδόν, έγραψε τη συλλογή ποιημάτων 

"Επιτάφιος", που αργότερα μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης 

και πρωτοτραγούδησε ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης

Ποίηση: Γιάννης Ρίτσος
Πρώτη εκτέλεση: Γρηγόρης Μπιθικώτσης
Μέρα Μαγιού μου μίσεψες
μέρα Μαγιού σε χάνω
άνοιξη γιε που αγάπαγες
κι ανέβαινες απάνω

Στο λιακωτό και κοίταζες
και δίχως να χορταίνεις
άρμεγες με τα μάτια σου
το φως της οικουμένης

Και μου ιστορούσες με φωνή
γλυκιά ζεστή κι αντρίκεια
τόσα όσα μήτε του γιαλού
δεν φτάνουν τα χαλίκια

Και μου 'λεγες πως όλ' αυτά
τα ωραία θα ν' δικά μας
και τώρα εσβήστης κι έσβησε
το φέγγος κι η φωτιά μας

Ο θρήνος της μητέρας πάνω από το νεκρό γιο της,
απαθανατίστηκε από τον φωτογραφικό φακό
και ενέπνευσε τον ποιητή Γιάννη Ρίτσο,
στο έργο «Επιτάφιος».

Μέρα Μαγιού μού μίσεψες
🖍️Γιάννης Ρίτσος 
🎹Μίκης Θεοδωράκης
🎤Μαρία Φαραντούρη
Μέρα Μαγιού μού μίσεψες
Το ποιήμα το διαβάζει ο ίδιος ο δημιουργός του ο ποιητής
Γιάννης Ρίτσος σε παλαιότερη εκπομπή για τη δημόσια τηλεόραση, ενώ ακούγονται τα τραγούδια του έργου από συναυλία στο Αμερικανικό Κολέγιο Αθηνών το 1986.
[Πηγή: αρχείο Αθανάσιου Σακελλαράκη]
Vicky Papaprodromou

Διαβάστε Επίσης:

Το ελληνικό «Σικάγο»
Τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης την Πρωτομαγιά του 1936,
θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως το «ελληνικό Σικάγο».
Η διεθνής ύφεση του 1929 είχε προκαλέσει σημαντική πτώση στις εξαγωγές του καπνού και της σταφίδας. 

Η πτώχευση του 1932 είχε επιδεινώσει την κατάσταση και από τις αρχές του 1936, ξεσπούν απεργιακές κινητοποιήσεις στην Αθήνα, στην Καλαμάτα, στη Θεσσαλονίκη, στη Δράμα και στην Ξάνθη. 

Από την αρχή του έτους και έως την επιβολή της δικτατορίας στις 4 Αυγούστου, είχαν προκηρυχθεί περισσότερες από 200 τοπικές και γενικές απεργίες.

Ειδικότερα, στη Βόρεια Ελλάδα η αλλαγή στον τρόπο παραγωγής του καπνού είχε επιφέρει μεγάλη ανεργία στον κλάδο. 

Παράλληλα, ο μεγάλος αριθμός των προσφύγων που αναζητούσαν εργασία είχε μειώσει τις αμοιβές των καπνεργατών, τουλάχιστον κατά 50%, ενώ η συλλογική σύμβαση του κλάδου δεν είχε ανανεωθεί από το 1924. 

Οι καπνεργάτες αποτελούσαν στη βόρεια Ελλάδα ένα συμπαγή κλάδο, ο οποίος αριθμούσε την εποχή εκείνη περισσότερους από 40.000 εργαζομένους με αναπτυγμένη συνδικαλιστική συνείδηση, ήδη από την εποχή της Φεντερασιόν.

Στις 29 Απριλίου ο κλάδος ξεκίνησε γενική απεργία. 

Τα βασικά αιτήματα ήταν η αναπροσαρμογή του ημερομισθίου, το οποίο είχε φθάσει τις 65 έως 70 δραχμές για τους άνδρες και τις 24 έως 30 για τις γυναίκες.

Η εφαρμογή του νόμου «περί Τόγκας» όριζε υψηλότερες κατώτερες αμοιβές, η βελτίωση των παροχών του κλαδικού ταμείου για τους «παρήλικας και τους φυματικούς» και τη χορήγηση έκτακτου επιδόματος 500 δραχμών στους άνεργους καπνεργάτες ενόψει των εορτών του Πάσχα. 

Στις διεκδικήσεις είχαν ενταχθεί και πολιτικά αιτήματα, όπως «η χορήγηση γενικής αμνηστίας εις τους πολιτικούς φυλακισμένους, εξορίστους και καταδικασμένους και ιδιαίτερα των καπνεργατικών στελεχών».

Από την 1η και έως τις 8 Μαΐου, οι απεργίες και οι κινητοποιήσεις επεκτείνονται στις Σέρρες, στη Δράμα, στην Ξάνθη, στον Λαγκαδά, στον Βόλο και στην Καρδίτσα. 

Ταυτόχρονα οι βιομήχανοι και οι έμποροι καπνού έκλεισαν τις επιχειρήσεις τους κηρύσσοντας λόκ άουτ. 

Στις 9 Μαΐου ξεκινά γενική απεργία στη Θεσσαλονίκη, στην οποία συμμετέχουν και άλλοι κλάδοι σε ένδειξη συμπαράστασης στους καπνεργάτες. 

Οργανώνονται συλλαλητήρια και πορείες, ενώ η Χωροφυλακή προσπαθεί να εμποδίσει τους διαδηλωτές να κατευθυνθούν προς το Διοικητήριο (το κτίριο που στεγάζεται σήμερα η γραμματεία Μακεδονίας Θράκης).

Οι 16 νεκροί στη Θεσσαλονίκη και ο θρήνος της μάνας

Τα επεισόδια ξεκίνησαν από τη συμβολή των οδών Βενιζέλου και Εγνατίας,

 όπου το συνδικάτο των αυτοκινητιστών είχε στήσει οδόφραγμα. 

Οι αυτοκινητιστές προσπάθησαν να απελευθερώσουν συνάδελφό τους που είχε συλληφθεί και η χωροφυλακή απάντησε με πυροβολισμούς. 

Σκοτώθηκε ο Τάσος Τούσης. 

Ο νεκρός μεταφέρεται πάνω σε μια πόρτα από διαδηλωτές που κατευθύνονται προς το Διοικητήριο και οι ταραχές γενικεύονται.

Ο απολογισμός είναι 16 νεκροί και 10άδες τραυματίες. 

Την επομένη, οι κηδείες των θυμάτων μετατρέπονται με μαζικές διαδηλώσεις.

Στις 11 Μαΐου κηρύσσονται απεργίες διαμαρτυρίας σε πολλές πόλεις της χώρας και στις 13 Μαΐου πανελλαδική απεργία. 

Η αναταραχή τερματίζεται την επομένη, με σημαντικές υποχωρήσεις από την πλευρά των καπνεμπόρων, ενώ το κράτος υπόσχεται να χορηγήσει συντάξεις στις οικογένειες των θυμάτων.

Η Πρώτη «Εργατική Πρωτομαγιά» στην Ελλάδα. 

Την Κυριακή 2 Μαΐου 1893 περίπου 2.000 άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στην Αθήνα και διαδήλωσαν, ζητώντας την καθιέρωση της οκτάωρης ημερήσιας εργασίας. 

Ήταν η Πρώτη «Εργατική Πρωτομαγιά» στην Ελλάδα. 

Την κινητοποίηση είχε οργανώσει ο Κεντρικός Σοσιαλιστικός Σύλλογος του Σταύρου Καλλέργη, ο οποίος είχε ιδρύσει τον Σύλλογο τρία χρόνια πριν, ενώ εξέδιδε παράλληλα την εφημερίδα «Σοσιαλιστής».

Οι συγκεντρωμένοι ενέκριναν ψήφισμα, το οποίο επέδωσαν στον Πρόεδρο της Βουλής. Με το ψήφισμα ζητούσαν, εκτός από το οκτάωρο, την καθιέρωση της αργίας της Κυριακής και τη χορήγηση σύνταξης στα θύματα των εργατικών ατυχημάτων.

Η άρνηση του προέδρου να το εκφωνήσει, προκάλεσε τη θορυβώδη αντίδραση του Καλλέργη και τελικά τη σύλληψη και την καταδίκη του σε φυλάκιση 10 ημερών «για διατάραξη της συνεδρίασης».

Ο δεύτερος εορτασμός
Τον επόμενο χρόνο, οι σοσιαλιστικές ενώσεις επανέλαβαν τον εορτασμό στο Παναθηναϊκό Στάδιο, με ομιλητές τον Πλάτωνα Δρακούλη και τον Σταύρο Καλλέργη.

Στα αιτήματα προστέθηκε και η κατάργηση της θανατικής ποινής.

Μετά το τέλος της εκδήλωσης, οι αρχές έκαναν συλλήψεις και ο εορτασμός της Εργατικής Πρωτομαγιάς απαγορεύτηκε.

Το συλλαλητήριο της Φεντερασιόν στη Θεσσαλονίκη το 1911
Στην Ελλάδα, θα χρειαστεί να περάσουν δεκαεπτά χρόνια, έως ότου επιχειρηθεί εκ νέου η οργάνωση εργατικών εκδηλώσεων την Πρωτομαγιά.

Την 1η Μαΐου του 1911, η Φεντερασιόν στη Θεσσαλονίκη, οργανώνει συλλαλητήριο.

Στην Αθήνα, την ίδια μέρα, πραγματοποιείται συγκέντρωση στο Μετς με πρωτοβουλία της σοσιαλιστικής ομάδας του Νίκου Γιαννιού και σύνθημα «8 ώρες δουλειά, 8 ώρες ανάπαυση και 8 ώρες ύπνο».
Στη Θεσσαλονίκη, επεμβαίνει η Αστυνομία και συλλαμβάνονται οι ηγέτες της Φεντερασιόν, Αβραάμ Μπεναρόγια, Σαμπετάι Λεβί και Σαμουήλ Γιονά.

Ο πρώτος μαζικός εορτασμός της Πρωτομαγιάς θα γίνει ταυτόχρονα σε δώδεκα πόλεις το 1919, ένα χρόνο μετά την ίδρυση της ΓΣΕΕ.

Οι εκδηλώσεις της Πρωτομαγιάς επαναλαμβάνονται τα επόμενα χρόνια, με κοινό χαρακτηριστικό τη διάσπαση του συνδικαλιστικού κινήματος, τη χαμηλή συμμετοχή των εργαζομένων και την καταστολή.

Μετά την Ματωμένη Πρωτομαγιά του 1936, στα γεγονότα της

Θεσσαλονίκης τους 

16 νεκρούς και το θρήνο της μάνας του Τάσου Τούση, επάνω από το πυροβολημένο νεκρό σώμα του (που όπως προαναφέραμε ήταν η έμπνευση για να γράψει ο Γιάννης Ρίτσος το ποίημα του "Επιτάφιος"),

& θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως το «ελληνικό Σικάγο». 

Μετά από όλες λοιπόν τις  αιματοβαμμένες απεργιακές κινητοποιήσεις του Μαΐου, με όπως προαναφέραμε,τον Ιούλιο ξεσπούν νέες απεργίες και μετά τη δημοσίευση του διατάγματος, το οποίο καθιστά υποχρεωτική την διαιτησία σε κάθε περίπτωση εργατικής διαφοράς, τα συνδικάτα κηρύσσουν γενική πανελλαδική απεργία για τις 5 Αυγούστου του 1936.

Με αφορμή την απεργία αυτή, ο Ιωάννης Μεταξάς ζητά από τον τότε βασιλιά Γεώργιο Β’ την αναστολή των άρθρων του Συντάγματος, που προστατεύουν τις ατομικές ελευθερίες και στις 4 Αυγούστου επιβάλλει Δικτατορία.
Οι συγκεντρώσεις και οι απεργίες απαγορεύονται και επιβάλλεται κρατικός έλεγχος στα συνδικάτα. 

Λίγους μήνες αργότερα, στις 7 Απριλίου του 1937, με τον Αναγκαστικό Νόμο 606/1937 το καθεστώς καθιερώνει την τελευταία εβδομάδα του Απριλίου σαν «Εβδομάδα Εργατικής Αλληλεγγύης» και την 1η Μαΐου σαν «Ημέρα Εορτασμού της Εργασίας».
Ο νόμος προβλέπει, μεταξύ άλλων, ηθικές αμοιβές σε εργαζόμενους αλλά και σε εργοδότες, οι οποίοι θα κριθούν από τους υπευθύνους της Εργατικής Εστίας αν έχουν προσφέρει στην βελτίωση της εθνικής

παραγωγής, «ώστε να απονέμονται αι

προσήκουσαι τιμαί εις την εργασίαν εν τη εθνική ιδεολογική και πραγματική αυτής έννοια λαμβανομένης». 

Οι αμοιβές απονέμονται την 1η Μαΐου παράλληλα με οργανωμένες εκδρομές εργαζομένων στην ύπαιθρο και πολιτιστικές εκδηλώσεις στα εργατικά κέντρα. Επιβάλλεται, επίσης, ειδική εισφορά στους εργοδότες προς την Εργατική Εστία, πέντε δραχμών ανά μισθωτό, προκειμένου να καλυφθούν οι δαπάνες για τις δραστηριότητες αυτές.

Η πρωτομαγιά στην Κατοχή
Το 1942 και το 1943 τα παράνομα συνδικάτα επιχειρούν να σπάσουν τις απαγορεύσεις των αρχών κατοχής με μικρές κινητοποιήσεις σε ορισμένους κλάδους, όπως τα μηχανουργεία, με συμβολικούς κυρίως στόχους.
Η πρωτομαγιά του 1944 θα καταγραφεί στη συλλογική μνήμη, όχι λόγω των εργατικών κινητοποιήσεων, αλλά εξαιτίας ενός τρομερού εγκλήματος, το οποίο συνδέεται, με την «Εργατική Πρωτομαγιά».
Στις 27 Απριλίου του 1944

διμοιρία του 8ου

Συντάγματος του ΕΛΑΣ Πελοποννήσου σκοτώνει, σε ενέδρα στον δρόμο Μολάων

Σπάρτης στη Λακωνία, τον Γερμανό στρατιωτικό διοικητή Πελοποννήσου, στρατηγό Φράντς Κρεχ και τρεις άνδρες της συνοδείας του.

Σε αντίποινα, ο στρατός κατοχής αποφάσισε

«την εκτέλεση 200 κομμουνιστών, καθώς και την εκτέλεση όλων των ανδρών που θα συλλαμβάνονται μεταξύ Μολάων και Σπάρτης».
Παρά τις προσπάθειες των οργανώσεων του ΕΑΜ και του αρχιεπισκόπου

Δαμασκηνού για τη διάσωσή τους, η απόφαση υλοποιήθηκε και οι εκτελέσεις των 200

έγιναν την 1η Μαΐου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.

Από αυτούς, οι 170 ήταν πρώην κρατούμενοι των φυλακών της Ακροναυπλίας

και οι 30 πρώην εξόριστοι από την Ανάφη, που είχαν συλληφθεί για «κομμουνιστική δράση» πριν από την

Κατοχή.

Ανάμεσά τους πολλά συνδικαλιστικά στελέχη και ο πρώην βουλευτής του ΚΚΕ Στέλιος Σκλάβαινας.
Ο δήμος Καισαριανής

οργανώνει κάθε χρόνο σειρά εκδηλώσεων, για να τιμήσει τα θύματα της ομαδικής εκτέλεσης.

Ο αριθμός των εκτελεσμένων στη Λακωνία τις ίδιες μέρες δεν έχει εξακριβωθεί με βεβαιότητα, υπολογίζεται πάντως στους 100.
Η πρώτη ανοικτή συγκέντρωση για την Πρωτομαγιά μετά τον πόλεμο γίνεται στο Παναθηναϊκό Στάδιο, σχεδόν αμέσως μετά τα Δεκεμβριανά.

Μετά τη λήξη του Εμφυλίου

πολέμου, ο εορτασμός γίνεται με πολλές δυσκολίες, κυρίως σε κλειστούς χώρους, καθώς υπάρχουν σοβαροί περιορισμοί στις δημόσιες συναθροίσεις και την πολιτική δράση.

Οι διοικήσεις της ΓΣΕΕ

διορίζονται από τα

δικαστήρια, τακτική που θα συνεχισθεί έως τη Μεταπολίτευση και σε ορισμένες περιπτώσεις μετά από αυτήν.

Με την κήρυξη της

δικτατορίας των

συνταγματαρχών, στις 21 Απριλίου του 1967, επιβλήθηκε ο στρατιωτικός νόμος και απαγορεύτηκε κάθε συγκέντρωση.
Σχεδόν ένα χρόνο μετά, στις 15 Απριλίου του 1968, το καθεστώς καθιερώνει την Πρωτομαγιά ως αργία με τον Αναγκαστικό Νόμο 380/68.

Σύμφωνα με το πρώτο άρθρο του νόμου, η Πρωτομαγιά μπορεί να κηρύσσεται υποχρεωτική αργία με απόφαση του υπουργού Απασχόλησης, διαφορετικά εντάσσεται στις προαιρετικές αργίες.

Ο πρώτος εορτασμός της Εργατικής Πρωτομαγιάς σε συνθήκες νομιμότητας
Ο πρώτος εορτασμός της Εργατικής Πρωτομαγιάς, σε συνθήκες νομιμότητας θα γίνει τον Μάιο του 1975.

Η 1η Μαίου συνέπιπτε με τη Μεγάλη Παρασκευή και η διοίκηση της ΓΣΕΕ με το Εργατικό Κέντρο, όρισαν σαν ημέρα του εορτασμού τις 9 Μαΐου.

Η απεργιακή συγκέντρωση πραγματοποιήθηκε μπροστά από το δημαρχείο της Αθήνας και ήταν ιδιαίτερα μαζική.

Ανάλογη συγκέντρωση έγινε και στη Θεσσαλονίκη

μπροστά στο Εργατικό Κέντρο της Πόλης.

=======================

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ 1944 Οι 200 της Καισαριανής είναι αθάνατοι...

ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ 1944 Οι 200 της Καισαριανής είναι αθάνατοι...

χαρακτικό έργο του Τάσσου

χαρακτικό έργο του Τάσσου

ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ 1944
Οι 200 της Καισαριανής είναι αθάνατοι...

«...Δεν ήρθαν μελλοθάνατοι με κλάμα 
και λαχτάρα, / 

μόν' ήρθαν μελλόγαμπροι με χορό 
και τραγούδι. Και πρώτος άρχος του χορού, 
δυο μπόγια πάνου απ' όλους / 
κι από το Χάρο τρεις φορές 
πιο πάνου 
ο Ναπολέος...»1.

Οι 200 της Καισαριανής ζουν.

Η Πρωτομαγιά του 1944 ήταν κόκκινη, 
κόκκινη σαν το αίμα τους που πότισε 
το Σκοπευτήριο, κόκκινη σαν τα 
υψηλά ιδανικά των κομμουνιστών.
Οι 200 είναι Αθάνατοι.
Εκτελέστηκαν μα δεν πέθαναν.
Μέχρι σήμερα τους ακούμε:
«Εδώ πέσαμε. Παιδιά του λαού. 

Γνωρίζετε γιατί. / Γυμνοί: κατάσαρκα 
φορώντας σημαίες -/ 
η Ελλάδα τις έραψε με ουρανό 
και άσπρο κάμποτο. / 

Ακούσατε τις ομοβροντίες στα μυστικόφωτα 
αττικά χαράματα. / 

Είδατε τα πουλιά που πέταξαν αντίθετα 
στις σφαίρες / 

αγγίζοντας με τα φτερά τους 
τον ανατέλλοντα πυρφόρον./ 

Είδατε τα παράθυρα της γειτονιάς 
να ανοίγουν στο μέλλον.
Εμείς / μερτικό δε ζητήσαμε. 

Τίποτα. Μόνο θυμηθείτε το: 

αν η ελευθερία / δε βαδίσει στα χνάρια
 του αίματός μας, / 
εδώ θα μας σκοτώνουν κάθε μέρα.

 Γεια σας»2.

Πράξη πρώτη
Η είδηση είχε φτάσει μια μέρα πριν και οι εφημερίδες της εποχής γνωστοποιούσαν:
 «Την 27.4.44 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μιας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως έναν Γερμανόν στρατηγόν και 3 συνοδούς του. 

Πολλοί Γερμανοί στρατιώται ετραυματίσθησαν.
Ως αντίποινα θα εκτελεσθούν:

1) Ο τυφεκισμός 200 κομμουνιστών την 1.5.1944.

2) Ο τυφεκισμός όλων των ανάνδρων τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάοι προς την Σπάρτην έξωθεν των χωριών».

Ο Θ. Κορνάρος γράφει3: «Ο διοικητής του Χαϊδαρίου (σ.σ. του στρατοπέδου όπου ήταν φυλακισμένοι Ακροναυπλιώτες κομμουνιστές και άλλοι αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης) δεν είχε κανένα δικαίωμα ν' αλλοιώσει τη σύνθεση του καταλόγου. 

Το μόνο που μπορεί να κάνει είναι ν' αντικαταστήσει έναν ορισμένο αριθμό ονομάτων με άλλα(...) 

Ο διοικητής απάν' στη βιάση του φώναξε το επίθετο του Ναπολέοντα (...)

Οχι. Οχι εσύ Ναπολέων(...) Το στρατόπεδο αναταράσσεται.

Ως ετούτη τη στιγμή αιτία της αναταραχής είναι η αγωνία και ο φόβος για τη ζωή του "Παιδιού". 

Ο Ναπολέων απαντά στο διοικητή. 

Κι όλα τα αυτιά είναι τεντωμένα και αφουγκράζονται. 

Οσοι ξέρουν γερμανικά μεταφράζουνε την ίδια στιγμή τα λόγια του: 

Δέχομαι, κύριε διοικητά, τη ζωή μόνο με τον όρο πως δεν πρόκειται να την πάρω από άλλον κρατούμενο. 

Μόνο όταν η θέση μου μείνει κενή!...

Το στρατόπεδο ξεχνά τον κανονισμό, ξεχνά τη θέση του, 

ξεπερνά κάθε όριο πειθαρχίας και χειροκροτά 

σαν ηλεχτρισμένο την αποκάλυψη. 

Την κρυμμένη ψυχή της Ελλάδας που κάνει την παρουσία της. 

Οι Γερμανοί σαστίζουν, κοιτάζονται και σα νευρόσπαστα χτυπούνε τα τακούνια και στέκονται προσοχή!...».
Από καρδιάς...
Ο Ναπολέων Σουκατζίδης στο δρόμο για το εκτελεστικό απόσπασμα γράφει στον πατέρα του:
«Πατερούλη, πάω για εκτέλεση, 

να 'σαι περήφανος για τον μονάκριβο γιο σου». 

Στην αρραβωνιαστικιά του: 

«Η τελευταία σκέψη μαζί σου. 

Θα 'θελα να σε κάνω ευτυχισμένη. 

Να βρεις σύντροφο άξιό σου και άξιό μου».

Το ίδιο δωρικά και τα γράμματα των άλλων ηρώων.

Ο Ηπειρώτης δάσκαλος Κώστας Τσίρκας: 

«Πρωτομαγιά. Γεια σας, όλοι πάμε στη μάχη».

Ο εργάτης μεταλλουργός Σάββας Σαββόπουλος: 

«Ας μάθει όλη η Ελλάδα, δε χάσαμε την πίστη μας στην τελική νίκη της Σοβιετικής Ενωσης... 

Καμία δύναμη δε θα τσακίσει το ΚΚΕ.

 Το ΚΚΕ θα νικήσει. 

Καλώ τον αδελφό μου με σκληρή δουλιά να προσπαθήσει να ξεπλύνει το κακό που έκανε με τη δήλωση και την αδελφούλα μου να πάρει τη θέση μου στο ΚΚΕ».

Ο Μήτσος Ρεμπούτσικας: 

«Οταν ο άνθρωπος δίνει τη ζωή του για ανώτερα ιδανικά, δεν πεθαίνει ποτές». 

Ο Νίκος Μαριακάκης: «Καλύτερα να πεθάνει κανείς στον αγώνα για τη λευτεριά παρά να ζει σκλάβος». 

Ο νεαρός Δημήτρης Σοφής από την Πεντέλη με μόλις οκτώ λέξεις:

 «Χαίρετε φίλοι. Εκδίκηση. Μάνα μη λυπάσαι. Χαίρε μάνα»4.
Πράξη δεύτερη
Ηταν, γράφει ο Ν. Καραντηνός5, 
«μέρα μουντή πνιγμένη στην ομίχλη.

 Λένε όσοι τη ζήσανε, πως το πρωινό εκείνο πνιγόσουν. 

Δεν ανάσαινες. Ηταν Δευτέρα. Ηταν Πρωτομαγιά του 1944. 

Και το ημερολόγιο έλεγε πως ο ήλιος θα 'βγαινε στις 5.33΄... 

Από την Κυριακή κιόλας το ρολόι της ζωής για 200 παλικάρια 

είχε αρχίσει την αντίστροφη μέτρηση.

Ηταν 200 αντιφασίστες. 

Δεσμώτες όλοι της Ακροναυπλίας κι εξόριστοι της Ανάφης, 

που η μεταξική δικτατορία τους είχε παραδώσει στους χιτλερικούς. 

Μια τραγωδία με 200 πρωταγωνιστές... 

Από τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη ως το νεολαίο το Σοφή. 

Η πρώτη πράξη γράφτηκε χαράματα, στο Χαϊδάρι. 

Στο προσκλητήριο του θανάτου. 

Με την ιαχή της λευτεριάς. 

Κι η άλλη, όλο το πρωινό, στην αδούλωτη γειτονιά της Καισαριανής: 

Το Σκοπευτήριο.

(...) Ο Στέλιος Φραγκίσκος, Ακροναυπλιώτης, θυμόνταν: 

"Τέτοιο δράμα, τέτοια μέρα η Καισαριανή δεν την ξανάζησε. 

Περιμένοντας να ακούσει 10 φορές την ομοβροντία και δέκα φορές τις χαριστικές βολές, που τις διέκοπταν τα τραγούδια κι οι ζητωκραυγές των μελλοθάνατων".

(...) Η Μαίρη Παρασκευοπούλου ήταν τότε 14 χρόνων. 

Είχε βρεθεί σε μια ταράτσα. 

Και καθώς θυμάται κόντευε μεσημέρι. 

Ηταν η ταράτσα του αστυνομικού Θάνου. 

Από εκεί με τα κιάλια παρακολουθούσαν. 

Διέκρινες μια ομάδα να σηκώνει τα χέρια. 

Είδε τα χέρια ψηλά με τ' άσπρα πουκάμισα. 

Και είχε καρφωθεί στη μνήμη της η κραυγή και μια ριπή: 

Αδέλφια Γεια σας. Και με το Γεια σας η ριπή. Κ

ι αμέσως μετά οι χαριστικές βολές».

Τα κορμιά των 200 της Καισαριανής μάτωσαν το χώμα του Σκοπευτηρίου. 

Τους είχαν χωρίσει σε εικοσάδες. 

Ο Ν. Σουκατζίδης είχε μείνει στην τελευταία για να μεταφράζει. 

Με μια φωνή οι μελλοθάνατοι είπαν τις τελευταίες τους κουβέντες: 

Ζήτω η Ελλάδα. Ζήτω το ΚΚΕ. Ζήτω η λευτεριά...

Το κάλεσμα του ΕΑΜ
Το ΕΑΜ, λίγες μέρες μετά, σε ανακοίνωσή του γράφει για τις 

«ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙ Ο ΚΑΘΕ ΑΘΗΝΑΙΟΣ»: 

«...Ποια ηθική, ποιο δίκιο, ποια λογική λέει πως όταν δυο στρατοί πολεμούν εκείνος που χάνει στη μάχη έχει το δικαίωμα να σκοτώνει ανθρώπους που κάθουνται χιλιόμετρα μακριά; 

Να τουφεκίζει κρατούμενους που όντως ήταν τα θύματα της βασιλομεταξικής δικτατορίας της 4ης Αυγούστου και βρίσκονται φυλακή από το 1936 κι επομένως δεν μπορούσαν να είχαν καμιά σχέση με την οργάνωση των μαχών;

(...) Η φρικώδης και πρωτάκουστη τρομοκρατία που εξασκεί στην Ελλάδα ο καταχτητής με τη βοήθεια γερμανοράλληδων δεν είναι στην ουσία αντίποινα για τη δράση του ΕΛΑΣ εδώ και στην ύπαιθρο. 

Αυτό είναι απλή δικαιολογία. 

Γίνεται για να τρομοκρατηθεί ο λαός να σταματήσει την αντίστασή του και να πραγματοποιήσουν ανενόχλητοι οι καταχτητές την επιστράτευση και τη ληστεία του τόπου μας.
ΑΘΗΝΑΙΟΙ ΠΑΤΡΙΩΤΕΣ,
Η στιγμή είναι κρίσιμη. 

Αν σκύψουμε το κεφάλι είμαστε χαμένοι. 

Τα θύματα του αγώνα είναι πολύ λιγότερα από τα θύματα 

της επιστράτευσης, από τα θύματα της πείνας. 

Οι κρεμασμένοι και τουφεκισμένοι ήρωες, 

τα καμένα μας χωριά φωνάζουν. 

Μην αφήστε τη θυσία μας να πάει χαμένη! 

Μην υποταχθείτε! 

Αγωνιστείτε για να μη γίνει η επιστράτευση. 

Αγωνιστείτε για τη ζωή σας. 

Εκδικηθείτε μας. 

Αγωνιστείτε για να σταματήσουν οι σφαγές».

1. Κώστας Βάρναλης, απόσπασμα από το ποίημά του «Πρωτομαγιά 1944».

2. Γιάννης Ρίτσος, «Σκοπευτήριο Καισαριανής».

3. Θέμος Κορνάρος, «Το στρατόπεδο του Χαϊδαρίου», χαρισμένο στη μνήμη του εθνικού ήρωα Ναπολέοντα Σουκατζίδη. Νεοελληνικές Εκδόσεις, Αθήνα, 1963.

4. «Γράμματα και μηνύματα εκτελεσμένων πατριωτών», Εκδόσεις Κέδρος, 1974.

5. Νίκος Καραντηνός, «Ο λαός της Καισαριανής ξαναθυμάται τους 200», «Ριζοσπάστης», 27 του Απρίλη 1980.

6. Το χαρακτικό είναι έργο του Τάσσου.

Σημείωση: Τηρείται η ορθογραφία των πρωτότυπων κειμένων.

Γεράσιμος ΧΟΛΕΒΑΣ

΄Αναδημοσίευση από Ριζοσπάστη 

Η εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του '44 και η θυσία του Μικρασιάτη - Κρητικού, Ναπολέοντα Σουκατζίδη του πολύφερνου νεαρού πατριώτη - διερμηνέα...

Οι 200 της Καισαριανής ήταν Έλληνες πολιτικοί κρατούμενοι εκ των οποίων οι περισσότεροι παραδόθηκαν στις δυνάμεις Κατοχής από το προηγούμενο καθεστώς, και εκτελέστηκαν ως κομμουνιστές στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την 1η Μαΐου του 1944 ως αντίποινα για την δράση της αντιστασιακής οργάνωσης ΕΛΑΣ. Η μεγάλη πλειοψηφία των 200 ήταν μέλη του ΚΚΕ και του ΕΑΜ.
Πολιτικοί κρατούμενοι της δικτατορίας Μεταξά
Από το Φλεβάρη του 1937 άρχισε η συγκέντρωση των κομμουνιστών και άλλων αγωνιστών κατά της δικτατορίας του Μεταξά στο φρούριο της Ακροναυπλίας, στις φυλακές της Κέρκυρας και σε μικρά νησιά του Αιγαίου. Μετά από την συνθηκολόγηση της Ελλάδας τον Απρίλη του 1941 έγινε και η τυπική παράδοση των 600 κρατουμένων της Ακροναυπλίας στους κατακτητές. Από αυτούς οι 200 στάλθηκαν στα στρατόπεδα Κατούνας, Βόνιτσας, Λαζαρέτο και Κέρκυρας. Άλλους 300 έστειλαν στο στρατόπεδο Λάρισας- Τρικάλων. Από το στρατόπεδο της Λάρισας 54 εκτελέστηκαν για αντίποινα στο Κούρνοβο στις 6 Ιουνίου του 1943. Με την συνθηκολόγηση των Ιταλών στις 8 Σεπτέμβρη 1943 οι Γερμανοί μετέφεραν τους Ακροναυπλιώτες της Λάρισας στο Στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου.

Διμοιρία του 8ού Συντάγματος του ΕΛΑΣ υπό τον ανθυπολοχαγό(Π.Ζ) του Ελληνικού Στρατού Μανώλη Σταθάκη επιτέθηκε κατά του διοικητή της 41ης Μεραρχίας Οχυρών και υποστράτηγου(Generalmajor) της ναζιστικής Γερμανίας Φράντς Κρέχ (Franz Krech) και της συνοδείας του στην περιοχή των Μολάων Λακωνίας στις 27/4/1944 με αποτέλεσμα το θάνατο αυτού και μελών της συνοδείας του. Την προηγούμενη ημέρα είχε γίνει η Απαγωγή του υποστράτηγου Κράιπε από Βρετανούς και Έλληνες αντιστασιακούς στην Κρήτη. Το Γραφείο Στρατηγικών Υπηρεσιών με τη συνεργασία και του ΕΑΜ διέρρευσε για λόγους προπαγάνδας ότι ο υποστράτηγος Κρεχ εκτελέστηκε από την Γκεστάπο ως αντιφρονούντας και έδωσε στην δημοσιότητα πλαστογραφημένο γράμμα του όπου καλούσε τους Γερμανούς στρατιώτες σε λιποταξία.
Αναγγελία αντιποίνων

Η εφημερίδα Καθημερινή στις 30 του Απρίλη το 1944, μετά την επίθεση ανταρτών του ΕΛΑΣ, έγραψε:

Την 27ην Απριλίου 1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μιας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως έναν Γερμανόν Στρατηγόν και τρεις συνοδούς του. Πολλοί Γερμανοί στρατιώται ετραυματίστησαν. Ως αντίποινα διατάχτηκε:

Ο τυφεκισμός 200 Κομμουνιστών την 1.5.1944. Ο τυφεκισμός όλων των ανδρών τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάοι προς Σπάρτην έξωθεν των χωρίων. Υπό την εντύπωσιν κακουργήματος τούτου Έλληνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς.
Ο Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος.

Οι οργανώσεις του ΕΑΜ και της Κομματικής Οργάνωσης Αθηνών του ΚΚΕ προσπάθησαν σε συνδικαλιστικό και φοιτητικό επίπεδο να τους διασώσουν, ενώ έγινε προσπάθεια και για ένοπλη επέμβαση από τον ΕΛΑΣ η οποία δεν πραγματοποιήθηκε. Έγιναν ψηφίσματα σωματείων υπέρ της σωτηρίας των μελλοθάνατων, έγινε συγκέντρωση συγγενών στην Μητρόπολη καθώς και ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός προσευχόταν υπέρ της σωτηρίας τους.Η εκτέλεση των 200 κρατουμένων έγινε το πρωί της 1ης Μαΐου 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής όπου εκτελέσθηκαν με οπλοπολυβόλα, οι σοροί μεταφέρθηκαν στο Γ΄ Νεκροταφείο και τάφηκαν σε ατομικούς τάφους. Μεταξύ των εκτελεσμένων ο Ναπολέων Σουκατζίδης (εκτελούσε και χρέη διερμηνέα) και ο Αντώνης Βαρθολομαίος στελέχη του ΚΚΕ με χρέη στρατοπεδάρχη που ξεχώρισαν για την αυτοθυσία τους αφού αρνήθηκαν να εκτελεστεί άλλος στη θέση τους όπως τους προτάθηκε από τον Γερμανό διοικητή του στρατοπέδου του Χαϊδαρίου Καρλ Φίσερ (Karl Fischer). Εκτελέστηκε και ο πρώην βουλευτής του ΚΚΕ Στέλιος Σκλάβαινας.
Η θυσία του Ναπολέοντα Σουκατζίδη
Ο Ναπολέων Σουκατζίδης (1909-1944) ήταν κομμουνιστής, συνδικαλιστής και ένας από τους 200 αγωνιστές που εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την 1η Μαΐου του 1944. Είναι εκείνος ο αγωνιστής, που αρνήθηκε να εξαιρεθεί από τη λίστα των προς εκτέλεση κρατούμενων στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου, αν και ο διοικητής του στρατοπέδου στο Χαϊδάρι Καρλ Φίσερ προσφέρθηκε να τον εξαιρέσει επειδή τον χρειαζόταν ως διερμηνέα. Ο Σουκατζίδης δεν δέχθηκε να εκτελεστεί κάποιος άλλος στη θέση του, και να γλυτώσει ο ίδιος. Εκτελέστηκε με τους υπόλοιπους 199 κρατούμενους του Χαϊδαρίου την Πρωτομαγιά του 1944.


Ο Δ. Ψαθάς διηγείται την ιστορία του Ν. Σουκατζίδη, στο βιβλίο του "Αντίσταση", και το απόσπασμα περιέχεται στο νέο ιστορικό μυθιστόρημα του Σπύρου Τζόκα «Ο κύκλος των μάταιων πράξεων», το οποίο περιγράφει τη δράση του Σουκατζίδη:


Κι εκεί στο Χαϊδάρι… Διακόσια ονόματα φωνάζει ο στρατοπεδάρχης. Οι Ακροναυπλιώτες. Άνθρωποι που λιώσαν στα μπουντρούμια και τις εξορίες της τετάρτης Αυγούστου, που δεμένους χειροπόδαρα τους άφησε στον Γερμανό.


-Ναπολέων Τσουκατζίδης!


Βγαίνει κι ο Ναπολέων. Και ο στρατοπεδάρχης κομπιάζει μπροστά σ’ αυτόν τον ήρωα που μιλά εφτά γλώσσες και δέχεται μέσα στο Χαϊδάρι με θεϊκή γαλήνη τα μαρτύρια και κρατά στις καρδιές των μαρτύρων αναμμένη τη φλόγα της ελπίδας και του αγώνα.


-Όχι εσύ, Ναπολέων!
-Γιατί όχι εγώ;
-Εσύ δεν θα τουφεκιστείς.
-Και πόσους θα τουφεκίσεις, αν εξαιρεθώ εγώ;
-Διακόσιους.
-Όχι. Δεν δέχομαι κανένας να μ’ αντικαταστήσει. Είμ’ Έλληνας!


Επιμένει ο στρατοπεδάρχης. Αλύγιστος ο Ναπολέων. Και βγαίνουν έξω απ’ τον σωρό οι διακόσιοι και στήνουνε χορό: Έχε γεια, καημένε κόσμε, έχε γεια, γλυκειά ζωή! Βλέπει ο Γερμανός στρατοπεδάρχης τούτους τους διακόσιους που απάνω τους βαραίνει ο ίσκιος του θανάτου να χορεύουν, να τραγουδούν και ν’ αποχαιρετάνε τους συντρόφους τους -σαστίζει. Τι είναι τούτο δω; Αντηχεί ο αέρας από αντάρα αντρίκια:
-Έχετε γεια, παιδιά.
-Ζήτω η Ελλάδα!
-Σαν άντρες θα πάμε!


Και τους ανεβάζουν στ’ αυτοκίνητο -σωρό. Κι είναι πρωτομαγιά. Κι είναι γλυκός ο πρωινός αέρας, ολόχρυση η αυγή κι ο Υμηττός κεντιέται με χρυσάφι. Κι εκεί στο σφαγείο στήνονται τα πολυβόλα για το μεγάλο μακελειό. Μαζί θα πέσει κι ο Ναπολέων, που ένα “ναι” να ‘λεγε του Γερμανού είχε γλυτώσει.
(…)
-Ποιοι ήσαν; Ποτέ δεν έδωσαν κατάλογο των ονομάτων τους οι Γερμανοί. Μαθαίνουμε μερικούς. Ωστόσο στη ματωμένη ιστορία της Αντίστασης του Έθνους πέρασαν όλοι μ’ ένα όνομα μέσα στη μνήμη και την καρδιά του πονεμένου αυτού λαού. Οι Διακόσιοι της Πρωτομαγιάς. Βουβή και πικραμένη τους κλαίει η αγωνιζόμενη Αθήνα. Οι Διακόσιοι Άγιοι που μαρτύρησαν μαζί -κοντά σ’ άλλους χιλιάδες- σε τούτο τον υπέρτατο αγώνα για την τιμή και την αξιοπρέπεια του ανθρώπου.

Απολογισμός

Ο Βασίλης Μπαρτζιώτας στο βιβλίο του "Άστραψε φως η Ακροναυπλία" αναφέρει ότι ήταν 135 στους 200 οι φυλακισμένοι Ακροναυπλιώτες που εκτελέστηκαν την 1η Μαή του 1944 στη Καισαριανή. Μεταξύ των 200 εκτελέστηκαν και έξι τροτσκιστές και πέντε αρχειομαρξιστές.


Σύμφωνα με την απολογία του Χέλμουτ Φέλμυ στη δίκη της Νυρεμβέργης ο συνταγματάρχης Παπαδόγκωνας λόγω προσωπικής συμπάθειας στον υποστράτηγο Κρεχ, διέταξε χωρίς ανωτέρα εντολή είτε από την Γερμανική διοίκηση είτε από το Υπουργείο Εσωτερικών, την θανάτωση 100 αντιστασιακών ή ύποπτων για αντιστασιακή δράση ενώ παρόμοια ήταν και τα συναισθήματα από ένα κομμάτι της Ελληνικής κοινωνίας. Παράλληλα οι Γερμανοί σκότωσαν άλλους 25 στην Αθήνα. Συνολικά το λιγότερο 325 άτομα εκτελέστηκαν, ενώ υπήρξαν και άλλοι νεκροί στο δρόμο της επιστροφής της 117 Μεραρχίας από τους Μολάους στη Σπάρτη. Ο Χέλμουτ Φέλμυ δικαιολόγησε τον αριθμό των εκτελεσμένων λόγω της ιδιότητας του Κρεχ ως διοικητή Μεραρχίας.
Οι ποιητές
Της Σοφίας Μαυροειδή-Παπαδάκη

Στην κορυφή της αρετής φτασμένοι

το θάνατο νικήσανε. Και τώρα

με λουλούδια του Μάη στεφανωμένοι

πάνω από χρόνο και φυλή και Χώρα

με την Ελλάδα μας μέσα τους ακέραια.

Χορό Ζαλόγγου σέρνουνε στην πλάση

κι απλώνουνε στον άνθρωπο ταχέρια

στην κορυφή της αρετής να φτάσει.


Του Φώτη Αγγουλέ

Τόσοι σταυροί πού στήθηκαν, τόσοι σταυροί πού θα στηθούνε

Εμάς μονάχα με σταυρούς μπορούν να μας μετράνε

Σταυροί παντού σταυροί....

Ήμαστ' οί αδάκριτοι κι αγέλαστοι δεν κλαίμε και γελούμε

Τα σπίτια μας καπνίζουνε, πεινούνε τα παιδιά μας, δε λυγούμε.

Ήρθαμε να χαράξουμε του πόνου μας τα σύνορα και στήνουμε σημάδια και περνούμε.

Σταυροί, παντού Σταυροί.


Του Κώστα Βάρναλη
Δεν ήρθαν μελλοθάνατοι με κλάμα και λαχτάρα,

μόν’ ήρθανε μελλόγαμπροι με χορό και τραγούδι.

Και πρώτος άρχος του χορού, δυο μπόγια πάνου απ’ όλους

κι από το Χάρο τρεις φορές πιο πάνου ο Ναπολέος.

Κ’ είναι από τότες Μάης εδώ, φως όλα μέσα κ’ έξω.

Κόλλα τ’ αφτί και την καρδιά στο ματωμένο χώμα.

Στον Κάτου Κόσμο τραγουδάνε πάντα και χορεύουν

κι αν κάπου ανάκουστος καημός θολώνει τη λαλιά τους,

δεν είναι που τη μάνα τους τη μάβρη ανανογιούνται

παρά που τους προδώσαν απορίματα δικά μας.

Κι αν πέσανε για το λαό, νικήσαν οι προδότες,

που τώρα εδώ κατάχρυσοι περνούν και μαγαρίζουν,

και τώρα πιο τους μάχονται και τους ξανασκοτώνουν!

Σιχαίνεσαι τους ζωντανούς; Μην κλαις τους σκοτωμένους!

Απ’ τα ιερά τους κόκκαλα, πρώτη του Μάη και πάλι,

θα ξεπηδήσει ο καθαρμός κ’ η λεφτεριά του ανθρώπου.

Κ’ είναι χιλιάδες στην Ελλάδα όμοιοι Πανάγιοι Τάφοι.


Του Γιάννη Ρίτσου

Εδώ πέσαμε . Παιδιά του λαού . Γνωρίζετε γιατί .

Γυμνοί , κατάσαρκα φορώντας τις σημαίες ,

-η Ελλάδα τις έρραψε με ουρανό και άσπρο κάμποτο -.

Ακούσατε τις ομοβροντίες στα μυστικόφωτα αττικά χαράματα .

Είδατε τα πουλιά , που πέταξαν αντίθετα στις σφαίρες

αγγίζοντας με τα φτερά τους ,τον ανατέλλοντα πυρφόρον .

Είδατε τα παράθυρα της γειτονιάς ν’ανοίγουνε στο μέλλον .

Εμείς , μερτικό δε ζητήσαμε ….Τίποτα …Μόνον

θυμηθείτε το : αν η ελευθερία

δεν βαδίσει στα χνάρια του αίματός μας ,

εδώ θα μας σκοτώνουν κάθε μέρα . Γεια σας .
πηγή :

Πρωτομαγιά 1944: Η εκτέλεση στο σκοπευτήριο Καισαριανής 71 χρόνια από την εκτέλεση των πατριωτών από τους ναζί .

Μνημείο στο σκοπευτήριο της Καισαριανής.

΄Εβδομήντα ένα χρόνια συμπληρώνονται φέτος από την πιο αιματοβαμμένη Πρωτομαγιά που γνώρισε η Ελλάδα.
Στην κατεχόμενη Αθήνα, 200 κομμουνιστές αιχμάλωτοι, πρώην πολιτικοί κρατούμενοι, εκτελέστηκαν στην Καισαριανή από τους ναζί ως αντίποινα για το θάνατο ενός γερμανού στρατηγού και τριών συνοδών του αξιωματικών στους
Μολάους της Λακωνίας, στις 27 Απριλίου του 1944.
Στην πλειοψηφία τους -περίπου170- ήταν πρώην κρατούμενοι επί δικτατορίας Μεταξά στην Ακροναυπλία που οι αρχές τους παρέδωσαν με πρωτόκολλο παράδσης στους Iταλούς κατακτητές μετά την πτώση του μετώπου. 

Mετά την συνθηκολόγηση των Ιταλών, το Σεπτέμβριο του 1943, 

οι Γερμανοί τους μετέφεραν στο Xαϊδάρι. 

Oι υπόλοιποι ήταν εξόριστοι από την Aνάφη.
H διαταγή για τις εκτελέσεις δημοσιεύτηκε στον κατοχικό Τύπο στις 30 Απριλίου του 1944:
«Την 27ην Απριλίου 1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μιας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως έναν Γερμανόν Στρατηγόν και τρεις συνοδούς του. 

Πολλοί Γερμανοί στρατιώται ετραυματίστησαν. 

Ως αντίποινα διατάχτηκε:
1. Ο τυφεκισμός 200 κομμουνιστών την 1.5.1944.
2. Ο τυφεκισμός όλων των ανδρών τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάοι προς Σπάρτην έξωθεν των χωρίων.
Υπό την εντύπωσιν κακουργήματος τούτου Έλληνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς.
Ο Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος».
Το πρωί της 1ης Μαΐου στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου, μετά το προσκλητήριο άρχισε η εκφώνηση του καταλόγου των μελλοθανάτων που συντάχτηκε στο ειδικό γραφείο της οδού Μέρλιν όπου συστεγάζονταν τα Ες-Ες με την Ειδική Ασφάλεια.
Δέκα φορτηγά χρειάστηκαν για να μεταφέρουν τους «200» από το Χαϊδάρι, όπου κρατούνταν, στην Καισαριανή.

Και ο δρόμος γέμισε σημειώματα, στη μάνα, στον πατέρα, στα αδέλφια, στους αγαπημένους, στους συναγωνιστές, παρακαταθήκη για αυτούς που έμεναν πίσω να συνεχίσουν την πάλη για την ελευθερία.
«Καλύτερα να πεθάνει κανείς στον αγώνα για τη λευτεριά παρά να ζει σκλάβος» έγραψε στην πορεία του προς το θάνατο ο Νίκος Μαριακάκης, γεωπόνος από τα Χανιά.

Ο Ν.Μαριακάκης πριν την εκτέλεση:
«Καλύτερα να πεθάνει κανείς στον αγώνα για τη λευτεριά παρά να ζει σκλάβος»

Αξέχαστο το «όχι» του Ναπολέοντα Σουκατζίδη στην προσφορά των ναζί να του χαρίσουν τη ζωή, επειδή γνώριζε πέντε γλώσσες και τους ήταν χρήσιμος ως διερμηνέας. 
Είπε ότι θα δεχόταν να ζήσει μόνο εάν δεν πήγαινε άλλος στο εκτελεστικό απόσπασμα στη θέση του.
«Όταν ο άνθρωπος δίνει τη ζωή του για ανώτερα ιδανικά, δεν πεθαίνει ποτές» έγραψε ο Μήτσος Ρεμπούτσικας.
Ανά είκοσι άτομα γινόταν οι εκτελέσεις και όσοι έζησαν από κοντά εκείνες τις στιγμές θυμούνται ότι το χώμα δεν προλάβαινε να ρουφήξει το αίμα. 
Πλήθος κόσμου έτρεξε να δει εάν βρισκόταν κάποιος δικός τους στα φορτηγά που επέστρεφαν γεμάτα πτώματα.
Την ημέρα εκείνη γράφτηκε μία από τις πλέον αιματοβαμμένες σελίδες της αντίστασης κατά του κατακτητή στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Newsroom ΔΟΛ

"Μπλόκο"

Δεν είχε φέξει ακόμα, όταν εβούιξε τριγύρω: "Προσοχή, προσοχή! Όλοι οι άντρες κρυφτείτε!". 
Δεν πρόλαβαν. 
Μέσα στο μισοσκόταδο δεν εξεχώριζες καλά. "Μπλόκος!" φώναζαν, "μπλόκος! 
Μας κυκλώσανε παντού!". 
Βγαίνανε οι γυναίκες, τις λόγχιζαν μπρος στο κατώφλι τους. 
Αποσπούσανε τα παιδιά από τους πατεράδες. 
Τους άντρες, τους εσέρνανε απ' τα πόδια κι απ' τα μαλλιά.
Μέσα στο μισοσκόταδο ξεχώριζες ένα βογγητό, δεν έβλεπες το πρόσωπο. 
Ξημερωθήκανε οι άντρες όλοι γονατιστοί. 
Ώσπου έσκασε ο ήλιος, ήρθε τότε κι η μάσκα. 
Ένα πανί κατάμαυρο της σκέπαζε την κεφαλή, φαίνονταν μόνο μάτια, κι έδειχνε με το δάχτυλο. [...] 
Έδειχνε με το δάχτυλο η μάσκα και προχωρούσε. 
Στήσανε πολυβόλα, και τους εγάζωσε η ριπή. Εσβάρνιζε το αίμα. 
Tους άλλους που απομείνανε, τους βάλανε στη μέση, και μαζί με τον ήλιο που εβάδιζε στον ουρανό, τραβούσαν προς τη δύση. 
Δεν τους ξανάδε κανείς, επέρασαν πολλά σύνορα, εχάθηκαν στην Ευρώπη, μέσα στα στρατόπεδα. 
Τρέχανε πίσω οι μάνες, και κανά δυο που γλίτωσαν, τρέχανε να κρυφτούνε σε φούστες και σε πιθάρια, 
να μην τους ξαναβρούν.
(Μ. Αξιώτη, Εικοστός Αιώνας, Aθήνα, Κέδρος, 1982, σ. 123-124)
Τώρα πια ο θάνατος περιφερόταν στους δρόμους με κίτρινη μάσκα, τον νιώθαν οι άνθρωποι πίσω από τα βήματά τους και δε γύριζαν να τον κοιτάξουν ο φόβος σήμαινε ενοχή. 
Είχανε φτάσει οι εχτροί σ' αυτό το σημείο, να μη μπορούν να σταθούν παρά μόνο σκοτώνοντας. 
Την πρωτομαγιά 1944 πήραν διακόσους από το στρατόπεδο του Χαϊδαριού και τους σκοτώσαν αράδα στο σκοπευτήριο της Καισαριανής. 
Φορτώσαν τα πτώματα, ζεστά σε καμιόνια και τα περάσαν μέσα από το συνοικισμό, τρέχαν ποτάμι τα αίματα όθε περνούσαν, κι ο κόσμος έκλεινε τα παράθυρα δε βαστούσε να βλέπει. 
Μερικοί σκοτωμένοι δεν είχαν καλά καλά ξεψυχήσει.
(Α. Πανσέληνος, Τότε που ζούσαμε, Αθήνα, Κέδρος 1984, σ. 383)

Το μπλόκο της Καισαριανής Αλεξίου Χάρις Μουσική/Στίχοι: Θεοδωράκης Μίκης/Περγιάλης Νότης Ποιον, ε, να κλάψω πρώτον, ε Ποιον να τραγουδήσω πρώτον, ε στο μπλόκο στη Καισαριανή που γίνηκε μια Κυριακή Που γίνηκε μια Κυριακή πρωί με τη δροσούλα Γιώργη με τη γλυκιά φωνή με τις φαρδιές τις πλάτες πες μου την ύστερη στιγμή τι βρήκες και τραγούδησες και τάραξες την γειτονιά ως πέρα στο Παγκράτι Ποιον, ε, να κλάψω πρώτον, ε Ποιον να τραγουδήσω πρώτον, ε στο μπλόκο στη Καισαριανή που γίνηκε μια Κυριακή Λευτέρη, με τα γαλανά τα μάτια και την ομορφιά τους στίχους που μπογιάτιζες πες μου την ύστερη στιγμή τι βρήκες και ζωγράφισες και το κοιτάν στη γειτονιά και κλαίνε στο Παγκράτι Ποιον, ε, να κλάψω πρώτον, ε... Γιάννη καλέ, Νίκο αδελφέ Δημήτρη καροτσέρη π' άφησες έρημο τ' άλογο να τριγυρνά στους δρόμους και το κοιτάν στην γειτονιά και κλαίνε στο Παγκράτι Ποιον, ε, να κλάψω πρώτον, ε...