 |
| Η έξοδος του Μεσολογγίου🎨1853. Έργο του Θεόδωρου Βρυζάκη. Εθνική Πινακοθήκη. |
«Τα μάτια η πείνα μαύρισε», περιγράφει ο Εθνικός μας ποιητής, Διονύσιος Σολωμός και ο αείμνηστος συνθέτης Γιάννης Μαρκόπουλος αργότερα, στις ημέρες τις δικές μας, θα μελοποιήσει με ιδιαίτερη έμπνευση και βαθύ λυρισμό και σεβασμό τόσο στο ποιητικό δημιούργημα, όσο και στα ιστορικά δραματικά γεγονότα που έζησαν, οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, εκείνη την Άνοιξη του 1826!
Ανήμποροι οι πολιορκημένοι από τους Οθωμανούς αποφασίζουν την ηρωική έξοδο-θυσία στις 10 Απριλίου 1826, τη νύχτα Σαββάτου του Λαζάρου με ξημέρωμα Κυριακής των Βαΐων.
 |
| Η πολιορκία του Μεσολογγίου 1825-1826 Πίνακας του Παναγιώτη Ζωγράφου σε σκέψεις του Ι. Μακρυγιάννη (1836-1839) |
Ἡ μαύρη πέτρα ὁλόχρυση καὶ τὸ ξερὸ χορτάρι·
Μὲ χίλιες βρύσες χύνεται, μὲ χίλιες γλῶσσες κρένει:
Ὅποιος πεθάνῃ σήμερα χίλιες φορὲς πεθαίνει.
Τρέμ᾿ ἡ ψυχὴ καὶ ξαστοχᾶ γλυκὰ τὸν ἑαυτό της.
πάντα για την ελευθερία τους. Οι πολιορκημένοι αποκτούν την ηθική τους ελευθερία, γιατί κατορθώνουν να αντισταθούν στους πειρασμούς και να επιλέξουν με τη θέλησή τους τη θυσία. Ας δούμε όμως τους στίχους του ποιήματος:
Εἶν᾿ ἕτοιμα στὴν ἄσπονδη πλημύρα τῶν ἁρμάτων
δρόμο νὰ σχίσουν τὰ σπαθιά, κι ἐλεύθεροι νὰ μείνουν
ἐκεῖθε μὲ τοὺς ἀδελφούς, ἐδῶθε μὲ τὸ χάρο.
Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι είναι ένα από τα κορυφαία ποιητικά συνθέματα του Εθνικού μας ποιητή, Διονύσιου Σολωμού που φαίνεται ότι,τον «απασχόλησε στο μεγαλύτερο διάστημα της ζωής του», καθώς και ένα από τα πιο σημαντικά έργα της ελληνικής ποίησης.
 |
| Χειρόγραφο του Σολωμού με στίχους των Ελεύθερων Πολιορκημένων. |
Γραμμένο σε δεκαπεντασύλλαβο στίχο, το έργο είναι εμπνευσμένο από τα γεγονότα της πολιορκίας και της 'Ηρωικής Εξόδου του Μεσολογγίου κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821.
Ο Σολωμός ασχολήθηκε με τη σύνθεσή του σχεδόν σε ολόκληρη τη διάρκεια της λεγόμενης ώριμης ποιητικής περιόδου της ζωής του (1834-1847), γεγονός που κάνει το έργο «οργανικό» ποίημα, από την άποψη ότι στη μακρά διάρκεια της ανάπτυξής του αποτυπώνει την εξέλιξη των ιδεών του ποιητή.
Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι είναι ένα από τα πιο αποσπασματικά έργα του.
Παραδόθηκε με τη μορφή τριών σχεδιασμάτων, ύστερα από προσεκτική μελέτη των αρχείων του ποιητή από τον Ιάκωβο Πολυλά, ο οποίος το εξέδωσε για πρώτη φορά.
Μπορεί το έργο αυτό του Σολωμού ποτέ να μην ολοκληρώθηκε και να έφτασε σ’ εμάς σε χειρόγραφα, (όπως εξάλλου κι όλα του τα ποιητικά δημιουργήματα, δεν ολοκληρώθηκαν), χειρόγραφα
Ὁ Ἀπρίλης μὲ τὸν Ἔρωτα χορεύουν καὶ γελοῦνε,
κι ὅσ᾿ ἄνθια βγαίνουν καὶ καρποὶ τόσ᾿ ἄρματα σὲ κλειοῦνε.
Λευκὸ βουνάκι πρόβατα κινούμενο βελάζει
Καὶ μὲς τὴ θάλασσα βαθειὰ ξαναπετειέται πάλι,
Κι᾿ ὁλόλευκο ἐσύσμιξε μὲ τ᾿ οὐρανοῦ τὰ κάλλη.
Καὶ μὲς τῆς λίμνης τὰ νερά, ὅπ᾿ ἔφθασε μ᾿ ἀσπούδα
Ἔπαιξε μὲ τὸν ἴσκιο τῆς γαλάζια πεταλούδα,
Ποὺ εὐωδίασε τὸν ὕπνο της μέσα στὸν ἄγριο κρίνο·
Τὸ σκουληκάκι βρίσκεται σ᾿ ὥρα γλυκειὰ κ᾿ ἐκεῖνο.
Μάγεμα ἡ φύσις κι᾿ ὄνειρο στὴν ὀμορφιὰ καὶ χάρη,
Ἡ μαύρη πέτρα ὁλόχρυση καὶ τὸ ξερὸ χορτάρι·
Μὲ χίλιες βρύσες χύνεται, μὲ χίλιες γλῶσσες κρένει:
Ὅποιος πεθάνῃ σήμερα χίλιες φορὲς πεθαίνει.
Τρέμ᾿ ἡ ψυχὴ καὶ ξαστοχᾶ γλυκὰ τὸν ἑαυτό της.
Όλα βρίσκονται στην καλύτερή τους ώρα‼️
 |
| "Η αυτοθυσία της Μάνας"Εμίλ ντε Λανσάκ, 1827 Μετά το θάνατο του άντρα της, η γυναίκα σκοτώνει το παιδί της και αυτοκτονεί, για να μη πέσουν στα χέρια των εχθρών. |
Στο Πρώτο απόσπασμα του Β Σχεδιάσματος ο ποιητής θα γράψει:
Ι.Οἱ Ἐλεύθεροι Πολιορκημένοι
ΣΧΕΔΙΑΣΜΑ Β´
Ι. Ἄκρα τοῦ τάφου σιωπὴ στὸν κάμπο βασιλεύει·
Λαλεῖ πουλί, παίρνει σπειρί,
κ᾿ ἡ μάνα τὸ ζηλεύει.
Τὰ μάτια ἡ πείνα ἐμαύρισε·
στὰ μάτια ἡ μάνα μνέει·
Στέκει ὁ Σουλιώτης ὁ καλὸς παράμερα,
καὶ κλαίει:
«Ἔρμο τουφέκι σκοτεινό,
τί σ᾿ ἔχω ῾γὼ στὸ χέρι;
Ὁποῦ σὺ μοὔγινες βαρὺ
κι ὁ Ἀγαρηνὸς τὸ ξέρει.»
Απόσπασμα από συναυλία στο γήπεδο του Παναθηναικού το 1975.
Ο Νίκος Ξυλούρης και ο Ηλίας Κλωναρίδης ερμηνεύουν το "Άκρα του Τάφου Σιωπή"
από το Σχεδίασμα Β' των "Ελεύθερων Πολιορκημένων" του
Διονυσίου Σολωμού (1798-1857).
Μουσική-Διεύθυνση Ορχήστρας: Γιάννης Μαρκόπουλος.
Συμμετέχει η χορωδία "Αρμονία" της Πρέβεζας. Σαντούρι: Αριστείδης Μόσχος
https://youtube.com/watch?v=F6XiXdNuTOw&feature=shared
ΙΙ. Τὸ Μεσολόγγι ἔπεσε τὴν ἄνοιξη·
ὁ ποιητὴς παρασταίνει τὴν Φύση,
εἰς τὴ στιγμὴ ποὺ εἶναι ὡραιότερη,
ὡς μία δύναμη, ἡ ὁποία, μὲ ὅλα τ᾿ ἄλλα
καὶ ὑλικὰ καὶ ἠθικὰ ἐνάντια, προσπαθεῖ νὰ δειλιάση τοὺς πολιορκημένους·
ἰδοὺ οἱ Στοχασμοὶ τοῦ ποιητῆ:
Ἡ ζωὴ ποὺ ἀνασταίνεται μὲ ὅλες της τὲς χαρές, ἀναβρύζοντας ὁλοῦθε, νέα, λαχταριστή, περιχυνόμενη εἰς ὅλα τὰ ὄντα·
ἡ ζωὴ ἀκέραιη, ἀπ᾿ ὅλα της φύσης τὰ μέρη, θέλει νὰ καταβάλῃ τὴν ἀνθρώπινη ψυχή· θάλασσα, γῆ, οὐρανός, συγχωνευμένα, ἐπιφάνεια καὶ βάθος συγχωνευμένα, τὰ ὁποῖα πάλι πολιορκοῦν τὴν ἀνθρώπινη φύση στὴν ἐπιφάνεια καὶ εἰς τὸ βάθος της.
Ἡ ὡραιότης τῆς φύσης, ποὺ τοὺς περιτριγυρίζει, αὐξαίνει εἰς τοὺς ἐχθροὺς τὴν ἀνυπομονησία νὰ πάρουν τὴ χαριτωμένη γῆ, καὶ εἰς τοὺς πολιορκημένους τὸν πόνο ὅτι θὰ τὴ χάσουν.
 |
| Eugène Delacroix -1826- Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολλογγίου- La grèce sur les ruines de Missolonghi |
Στο Δεύτερο απόσπασμα του Β Σχεδιάσματος ο ποιητής θα γράψει:
Ἀπρίλης μὲ τὸν Ἔρωτα χορεύουν
καὶ γελοῦνε,κι ὅσ᾿ ἄνθια βγαίνουν
καὶ καρποὶ τόσ᾿ ἄρματα σὲ κλειοῦνε
Λευκὸ βουνάκι πρόβατα κινούμενο βελάζει
Καὶ μὲς τὴ θάλασσα βαθειὰ ξαναπετειέται πάλι,
Κι᾿ ὁλόλευκο ἐσύσμιξε μὲ τ᾿ οὐρανοῦ τὰ κάλλη.
Καὶ μὲς τῆς λίμνης τὰ νερά,
ὅπ᾿ ἔφθασε μ᾿ ἀσπούδα
Ἔπαιξε μὲ τὸν ἴσκιο τῆς γαλάζια πεταλούδα,
Ποὺ εὐωδίασε τὸν ὕπνο της μέσα στὸν ἄγριο κρίνο·
Τὸ σκουληκάκι βρίσκεται σ᾿ ὥρα γλυκειὰ κ᾿ ἐκεῖνο.
Μάγεμα ἡ φύσις κι᾿ ὄνειρο στὴν ὀμορφιὰ καὶ χάρη,
Ἡ μαύρη πέτρα απόχρωση καὶ τὸ ξερὸ χορτάρι·
Μὲ χίλιες βρύσες χύνεται, μὲ χίλιες γλῶσσες κρένει:
Ὅποιος πεθάνῃ σήμερα χίλιες φορὲς πεθαίνει.
Τρέμ᾿ ἡ ψυχὴ καὶ ξαστοχᾶ γλυκὰ τὸν ἑαυτό της.
III.Ἐνῷ ἀκούεται τὸ μαγευτικὸ τραγούδι τῆς ἄνοιξης, ὁποῦ κινδυνεύει νὰ ξυπνήση εἰς τοὺς πολιορκημένους τὴν ἀγάπη τῆς ζωῆς τόσον, ὥστε νὰ ὀλιγοστέψῃ ἡ ἀντρεία τους, ἕνας τῶν Ἑλλήνων πολεμάρχων σαλπίζει κράζοντας τοὺς ἄλλους εἰς συμβούλιο, καὶ ἡ σβημένη κλαγγή, ὁποῦ βγαίνει μέσ᾿ ἀπὸ τὸ ἀδυνατισμένο στῆθος του, φθάνοντας εἰς τὸ ἐχθρικὸ στρατόπεδο παρακινεῖ ἕναν Ἀράπη νὰ κάμῃ ὅ,τι περιγράφουν οἱ στίχοι
4-12.«Σάλπιγγα, κόψ᾿ τοῦ τραγουδιοῦ τὰ μάγια μὲ βία,γυναικός, γέροντος, παιδιοῦ, μὴν κόψουν τὴν ἀντρεία».
Χαμένη, ἀλίμονο, κι ὀκνὴ τὴ σάλπιγγα γρικάει·ἀλλὰ πῶς φθάνει στὸν ἐχθρὸ
καὶ κάθ᾿ ἠχὼ ξυπνάει;
Γέλιο στὸ σκόρπιο στράτευμα σφοδρὸ γεννοβολιέται,κι ἡ περιπαίχτρα σάλπιγγα μεσουρανὶς πετιέται·
καὶ μὲ χαρούμενη πνοὴ τὸ στῆθος τὸ χορτᾶτο,τ᾿ ἀράθυμο, τὸ δυνατό, κι ὅλο ψυχὲς γιομᾶτο,βαρώντας γύρου ὁλόγυρα, ὁλόγυρα καὶ πέρα,τὸν ὄμορφο τρικύμισε καὶ ξάστερον ἀέρα·τέλος μακριὰ σέρνει λαλιά, σὰν τὸ πεσούμεν᾿ ἄστρο,τρανὴ λαλιά, τρόμου λαλιά, ρητὴ κατὰ τὸ κάστρο.
«Ελεύθεροι Πολιορκημένοι»
του Διονυσίου Σολωμού - Μελοποίηση: Γιάννης Μαρκόπουλος.
βασισμένη στο έργο του Εθνικού μας ποιητή Διονυσίου Σολωμού.
Τραγουδούν: Χαράλαμπος Γαργανουράκης, Ηλίας Κλωναρίδης, Βασιλική Λαβίνα.
Αφηγείται η ηθοποιός Νίκη Τριανταφυλλίδη.
Συμμετέχει το Χορωδιακό Εργαστήρι Νέων Καλλιτεχνών.
Προλογίζει ο Γιάννης Μαρκόπουλος.
Στην πρόταση του Ιμπραήμ Πασά να του παραδώσουν το Μεσολλόγγι και τα όπλα τους, οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι απάντησαν με τούτη την γραφή:
«Δεν ελπίζαμε ποτέ να σας απεράση μια τέτοια φαντασία οπού οκτώ χιλιάδες άρματα αιματωμένα να τα ζητήσετε να σας τα δώσωμε με τα χέρια μας, τα οποία άρματα συμφωνούν με την ζωήν. Ὅθεν, καθώς βλέπομεν τον σκοπόν σας και την απόφασιν οπού έχομεν ημείς, θα γίνη ό,τι αποφάσισεν ο Θεός, το οποίον δεν το ηξεύρετε ούτε η Υψηλότης σας ούτε ημείς και ας γίνη το θέλημα, του Θεοΰ».
🎹Γιάννης Μαρκόπουλος - «Οι ελεύθεροι πολιορκημένοι» 🖍️του Διονυσίου Σολωμού
🎤Νίκος Ξυλούρης - ο Λάκης Χαλκιάς και
ο Ηλίας Κλωναρίδης.
Αφηγείται 📋η Ειρήνη Παππά.
Μητέρα, μεγαλόψυχη στον πόνο και στη δόξα
κι αν στο κρυφό μυστήριο ζουν πάντα τα παιδιά σου
με λογισμό και μ' όνειρο, τι χάρη έχουν τα μάτια,
τα μάτια τούτα να σε ιδούν μες το πανέρμο δάσος,
που ξάφνου σου τριγύρισε τ' αθάνατα ποδάρια.
Κοίτα, με φύλλα της Λαμπρής, με φύλλα των Βαϊώνε!
Το θεϊκό σου πάτημα δεν άκουσα, δεν είδα,
ατάραχη σαν ουρανός μ' όλα τα κάλλη πώχει,
που μέρη τόσα φαίνονται και μέρη `ναι κρυμμένα.
Αλλά, Θεά, δεν ημπορώ ν' ακούσω τη φωνή σου
κι ευθύς εγώ του Ελληνικού κόσμου να τη χαρίσω;
Δόξα `χ' η μαύρη πέτρα του και το ξερό χορτάρι.
 |
| Μεσολογγίτισσα μητέρα με το παιδί της Ελαιογραφία Pietro Narducci (1837) |
Ἡ ὡραιότης τῆς φύσης, ποὺ τοὺς περιτριγυρίζει, αὐξαίνει εἰς τοὺς ἐχθροὺς τὴν ἀνυπομονησία νὰ πάρουν τὴ χαριτωμένη γῆ, καὶ εἰς τοὺς πολιορκημένους τὸν πόνο ὅτι θὰ τὴ χάσουν.
Σχεδόν ένα χρόνο κρατεί η πολιορκία των υπερασπιστών του Μεσολογγίου.
«Τα μάτια η πείνα μαύρισε», περιγράφει ο ποιητής και ο συνθέτης μελοποιεί με βαθύ λυρισμό.
Ανήμποροι οι πολιορκημένοι από τους Οθωμανούς αποφασίζουν ηρωική έξοδο-θυσία Σάββατο του Λαζάρου προς ξημέρωμα στις 10 Απριλίου 1826, Κυριακή των Bαΐων‼️
Ο ποιητής στο έργο του επιχειρεί να αναδείξει σε ποιητικό λόγο το ηθικό μεγαλείο των Ελλήνων αγωνιστών, που οδηγούνται με πλήρη συνείδηση στη θυσία για την κατάκτηση της πνευματικής ελευθερίας τους.
Κατασφαγιάζονται οι περισσότεροι, ελάχιστοι ξεφεύγουν.
Υμνεί ο ποιητής την ελευθερία της θέλησης, να υπερβούν όλα αυτά που απειλούν τη δυναμικότητα της αντίστασής τους, όχι μόνο την πείνα και τη σωματική εξασθένηση αλλά και κάθε πειρασμό που προσφέρει η ίδια η ομορφιά της φύσης.
Η γλώσσα των Ελεύθερων Πολιορκημένων είναι απλή δημοτική με τους ιδιωματισμούς και τις ιδιοτυπίες που χαρακτηρίζουν τον Σολωμό.
Ο Σολωμός έχοντας ιταλική παιδεία πλούτισε την γνώση της ελληνικής, θηρεύοντας λέξη-λέξη από κάτοικους των περιοχών με τους οποίους συναναστρέφονταν.
Έκτος από «Εθνικός Ποιητής» θεωρείται και «πρώτος και μέγας θεμελιωτής της νέας μας φιλολογίας».
Χαρακτηριστικό της σεμνότητας του και του ήθους του είναι ότι δεν έκανε ούτε ένα ταξίδι στην ελευθερωμένη Ελλάδα, γιατί, όπως υποστηρίζεται, «δεν εσυνηθούσε να θεατρίζει στο εθνικό του φρόνημα αλλά μες το άγιο βήμα της ψυχής».
Ύμνος λοιπόν στο ελληνικό μεγαλείο και στην φύση οι «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» μελοποιούνται από τον Μαρκόπουλο σε μορφή Λαϊκής Λειτουργίας για τρεις τραγουδιστές (2 υψίφωνοι, 1 βαρύτονος), αφηγήτρια, μικτή χορωδία και ορχήστρα.
Το ποίημα είναι χωρισμένο από τον ποιητή σε σχεδιάσματα, η επιλογή στίχων και κειμένου, τοποθέτηση των τριών σχεδιασμάτων του ποιητή, έγιναν από τον συνθέτη.
Από τον ίδιο έγινε η διδασκαλία των ερμηνειών, ενορχήστρωση και διεύθυνση. στιγμὴ ποὺ εἶναι ὡραιότερη, ὡς μία δύναμη, ἡ ὁποία, μὲ ὅλα τ᾿ ἄλλα καὶ ὑλικὰ καὶ ἠθικὰ ἐνάντια, προσπαθεῖ νὰ δειλιάση τοὺς πολιορκημένους·
ἰδοὺ οἱ Στοχασμοὶ τοῦ ποιητῆ:
Ἡ ζωὴ ποὺ ἀνασταίνεται μὲ ὅλες της τὲς χαρές, ἀναβρύζοντας ὁλοῦθε, νέα, λαχταριστή, περιχυνόμενη εἰς ὅλα τὰ ὄντα·
ἡ ζωὴ ἀκέραιη, ἀπ᾿ ὅλα της φύσης τὰ μέρη, θέλει νὰ καταβάλῃ τὴν ἀνθρώπινη ψυχή· θάλασσα, γῆ, οὐρανός, συγχωνευμένα, ἐπιφάνεια καὶ βάθος συγχωνευμένα, τὰ ὁποῖα πάλι πολιορκοῦν τὴν ἀνθρώπινη φύση στὴν ἐπιφάνεια καὶ εἰς τὸ βάθος της.
Ἡ ὡραιότης τῆς φύσης, ποὺ τοὺς περιτριγυρίζει, αὐξαίνει εἰς τοὺς ἐχθροὺς τὴν ἀνυπομονησία νὰ πάρουν τὴ χαριτωμένη γῆ, καὶ εἰς τοὺς πολιορκημένους τὸν πόνο ὅτι θὰ τὴ χάσουν.
Ἀπρίλης μὲ τὸν Ἔρωτα χορεύουν καὶ γελοῦνε,κι ὅσ᾿ ἄνθια βγαίνουν καὶ καρποὶ τόσ᾿ ἄρματα σὲ κλειοῦνε
Λευκὸ βουνάκι πρόβατα κινούμενο βελάζει
Καὶ μὲς τὴ θάλασσα βαθειὰ ξαναπετειέται πάλι,
Κι᾿ ὁλόλευκο ἐσύσμιξε μὲ τ᾿ οὐρανοῦ τὰ κάλλη.
Καὶ μὲς τῆς λίμνης τὰ νερά, ὅπ᾿ ἔφθασε μ᾿ ἀσπούδα
Ἔπαιξε μὲ τὸν ἴσκιο τῆς γαλάζια πεταλούδα,
Ποὺ εὐωδίασε τὸν ὕπνο της μέσα στὸν ἄγριο κρίνο·
Τὸ σκουληκάκι βρίσκεται σ᾿ ὥρα γλυκειὰ κ᾿ ἐκεῖνο.
Μάγεμα ἡ φύσις κι᾿ ὄνειρο στὴν ὀμορφιὰ καὶ χάρη,
Ἡ μαύρη πέτρα ὁλόχρυση καὶ τὸ ξερὸ χορτάρι·
Μὲ χίλιες βρύσες χύνεται, μὲ χίλιες γλῶσσες κρένει:
Ὅποιος πεθάνῃ σήμερα χίλιες φορὲς πεθαίνει.
Τρέμ᾿ ἡ ψυχὴ καὶ ξαστοχᾶ γλυκὰ τὸν ἑαυτό της.
III.Ἐνῷ ἀκούεται τὸ μαγευτικὸ τραγούδι τῆς ἄνοιξης, ὁποῦ κινδυνεύει νὰ ξυπνήση εἰς τοὺς πολιορκημένους τὴν ἀγάπη τῆς ζωῆς τόσον, ὥστε νὰ ὀλιγοστέψῃ ἡ ἀντρεία τους, ἕνας τῶν Ἑλλήνων πολεμάρχων σαλπίζει κράζοντας τοὺς ἄλλους εἰς συμβούλιο, καὶ ἡ σβημένη κλαγγή, ὁποῦ βγαίνει μέσ᾿ ἀπὸ τὸ ἀδυνατισμένο στῆθος του, φθάνοντας εἰς τὸ ἐχθρικὸ στρατόπεδο παρακινεῖ ἕναν Ἀράπη νὰ κάμῃ ὅ,τι περιγράφουν οἱ στίχοι
4-12.«Σάλπιγγα, κόψ᾿ τοῦ τραγουδιοῦ τὰ μάγια μὲ βία,γυναικός, γέροντος, παιδιοῦ, μὴν κόψουν τὴν ἀντρεία».
Χαμένη, ἀλίμονο, κι ὀκνὴ τὴ σάλπιγγα γρικάει·ἀλλὰ πῶς φθάνει στὸν ἐχθρὸ
καὶ κάθ᾿ ἠχὼ ξυπνάει;
Γέλιο στὸ σκόρπιο στράτευμα σφοδρὸ γεννοβολιέται,κι ἡ περιπαίχτρα σάλπιγγα μεσουρανὶς πετιέται·
καὶ μὲ χαρούμενη πνοὴ τὸ στῆθος τὸ χορτᾶτο,τ᾿ ἀράθυμο, τὸ δυνατό, κι ὅλο ψυχὲς γιομᾶτο,βαρώντας γύρου ὁλόγυρα, ὁλόγυρα καὶ πέρα,τὸν ὄμορφο τρικύμισε καὶ ξάστερον ἀέρα·τέλος μακριὰ σέρνει λαλιά, σὰν τὸ πεσούμεν᾿ ἄστρο,τρανὴ λαλιά, τρόμου λαλιά, ρητὴ κατὰ τὸ κάστρο.
Ο Μαρκόπουλος άρχισε να συνθέτει προσεγγίζοντας τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους» από τις αρχές της δεκαετίας του 60.
Έκτοτε το άφησε για καιρό και το 1968 συνέχισε την σύνθεση για μεγάλο διάστημα και στα τρία σχεδιάσματα.
Πολλές μουσικές του σκέψεις εμπνεύστηκαν από τους αγώνες της νεολαίας στα γεγονότα της νομικής και του Πολυτεχνείου.
Στα χρόνια της δικτατορίας συνέθεσε τα μέρη «Μητέρα Μεγαλόψυχη», «Αραπιάς Άτι», «Πειρασμός», «Έξοδος» και «Η Θέληση Μου Βράχος».
Το 1975 έδωσε την οριστική μορφή στο έργο.
Η πρώτη παρουσίαση έγινε από τον ίδιο παίζοντας πιάνο, το 1975 στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Το έργο ηχογραφήθηκε το 1977 με ερμηνευτές τον Νίκο Ξυλούρη, Λάκη Χαλκιά, Ηλία Κλωναρίδη, αφηγήτρια την Ειρήνη Παπά και την ερασιτεχνική μικτή χορωδία Πρεβέζης.
Δημοτικό τραγούδι που αναφέρεται στους Μεσολογγίτες:
Το τραγούδι των Μεσολογγιτών
Ένα Σάββατο διάβαινα από το Μεσολόγγι
Ήταν Σάββατο αποβραδίς ανήμερα Λαζάρου
Κι έπιασε μια ψιλή βροχή κι ήταν λαμπρό φεγγάρι
Κι άκουσα μαύρα κλάματα, γυναίκεια μοιρολόγια,
Κλαίνε μανάδες για παιδιά και τα παιδιά για μάνες
Κι οι αδερφές για τα’ αδερφούς, π’άλ’ αδερφούς δεν κάνουν.
Δεν κλαίνε για το σκοτωμό, μήδε για την αρρώστια,
Μόν’ κλαίνε που τους έλειψε ο ζαϊρές τρεις μήνους.
Δίχως ψωμί, δίχως νερό και δίχως και μεντάτι,
Φάγανε γάτες και σκυλιά κι άλογα και μουλάρια.
Η Έξοδος του Μεσολογγίου έλαβε χώρα στις 10 -11 Απριλίου 1826.
Η πόλη ωστόσο απελευθερώθηκε τρία χρόνια μετά, στις 11 Μαΐου 1829.
Ως Επέτειος των “μαύρων” αυτών γεγονότων έχει οριστεί η Κυριακή των Βαΐων όπου εορτάζεται η Ηρωική Έξοδος της Φρουράς των Ελευθέρων Πολιορκημένων στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου.
Μετά τη Έξοδο του Μεσολογγίου, η πόλη καταστράφηκε ολοσχερώς. Σήμερα δεν υπάρχει σχεδόν κανένα διασωθέν σπίτι από εκείνη την περίοδο και καθώς σχεδόν οι περισσότεροι Μεσολογγίτες πέθαναν ή πουλήθηκαν ως σκλάβοι (στην καλύτερη των περιπτώσεων δραπέτευσαν ή αγοράστηκαν από πλούσιους Ελληνες για να τους χαριστεί η ελευθερία λίγο αργότερα), η πόλη επαναγκαταστάθηκε από κατοίκους άλλων πόλεων. Σήμερα δυστυχώς ελάχιστοι είναι οι απόγονοι των Μεσολογγιτών που ζούνε στην πόλη.
 |
| Ο Διονύσιος Σολωμός στον Κήπο των Ηρώων |
