Σαν σήμερα, 27 Αυγούστου 1922, ξεκίνησε η καταστροφή της Σμύρνης...Οι Τούρκοι κατακρεουργούν τον Χρυσόστομο, Μητροπολίτη της Σμύρνης...Μια από τις πιο μαύρες σελίδες της σύγχρονης ιστορίας μας έχει μόλις, αρχίσει, να γράφεται..

Ο μαρτυρικός θάνατος του Μητροπολίτη Σμύρνης, Χρυσοστόμου. Τον τύφλωσαν, τον έσυραν από τα γένια στον τουρκομαχαλά, τον πετσόκοβαν κι εκείνος… τους ευλογούσε!

Αναδημοσιεύουμε από:

ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

Κορυφαία μορφή της Μικρασιατικής Καταστροφής υπήρξε ο τελευταίος Επίσκοπος Σμύρνης, της μιας από τις επτά Εκκλησίες της Αποκαλύψεως, Μητροπολίτης Χρυσόστομος Καλαφάτης.
Ο μαρτυρικός του θάνατος από τον τουρκικό όχλο είναι άρρηκτα δεμένος με τις τελευταίες στιγμές της ελληνικής Σμύρνης και του Μικρασιατικού Ελληνισμού. 

Αν και του προσφέρθηκαν πολλές ευκαιρίες να εγκαταλείψει τη Σμύρνη αυτός προτίμησε να μείνει και να συμμεριστεί την τύχη του ποιμνίου.

Το 1992 η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος προχώρησε στην αγιοκατάταξη του Χρυσοστόμου και των ιεραρχών Γρηγορίου Κυδωνιών, Αμβροσίου Μοσχονησίων, Προκοπίου Ικονίου, Ευθυμίου Ζήλων και των κληρικών και λαϊκών, που σφαγιάσθηκαν κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή. 

Επίσης, όρισε να τιμάται η μνήμη του Χρυσοστόμου Σμύρνης και των «συν αυτώ Ιεραρχών» την Κυριακή προ της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού.



Η Ιερά Σύνοδος προχώρησε στην αγιοκατάταξη του Χρυσοστόμου

Ο Βενέζης για τον Σμύρνης Χρυσόστομο

Ο γνωστός Έλληνας λογοτέχνης και ακαδημαϊκός Ηλίας Βενέζης, ο οποίος έζησε τη λαίλαπα της Μικρασιατικής Καταστροφής, στο βιβλίο του «Μικρασία Χαίρε» γράφει για τον Σμύρνης Χρυσόστομο: 

«Η δράση του στον καιρό του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, στον καιρό των διωγμών των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, και στη διετία 1920-22 , τον είχε αναδείξει πρώτο στόχο. Αυτός ήταν ο ηγέτης, ο εθνάρχης, η ψυχή της Ελληνικής Μικρασίας».

Ο Βενέζης τονίζει ότι ο Χρυσόστομος με το βίο και το μαρτυρικό του τέλος «υπηρέτησε το Γένος και την Εκκλησία γράφοντας μια σελίδα χρυσή».

Στις 9 Σεπτεμβρίου του 1922 (με το νέο ημερολόγιο, 27 Αυγούστου με το παλιό) ο Νουρεντίν Πασάς του απήγγειλε την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας και τον παρέδωσε στο πλήθος που είχε συγκεντρωθεί έξω από το διοικητήριο της Σμύρνης.

Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η εξιστόρηση των γεγονότων από τον Τούρκο καθηγητή Βilge Umar που στηρίζεται σε μαρτυρίες ανθρώπων, οι οποίοι διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στη δολοφονία του Χρυσόστομου όπως αυτή του δήμιου Αli Αge , στον οποίο τον παρέδωσε ο Νουρεντίν. Σύμφωνα με τον Ουμάρ, ο Νουρεντίν επέλεξε να απαλλαγεί το συντομότερο από τον Χρυσόστομο, επειδή ήθελε να αποφύγει τη διαδικασία μιας δίκης που θα έδινε τη δυνατότητα σε ευρωπαϊκές χώρες να παρέμβουν για να αποτραπεί η καταδίκη του ιεράρχη.

Ο Γάλλος δημοσιογράφος και ιστορικός Rene Ρuaux, απεσταλμένος στη Σμύρνη της εφημερίδας «Le Τemps», στο βιβλίο του «Ο θάνατος της Σμύρνης» επιρρίπτει ευθύνη για το μαρτύριο του Χρυσόστομου στην τουρκική στρατιωτική και πολιτική ηγεσία. Γράφει μεταξύ άλλων:

«Ο στρατηγός Νουρεντίν πασάς, όταν τον έφεραν μπροστά του, τον εξύβρισε με αισχρό τρόπο και τον κατηγόρησε για τη φιλελληνική του στάση και πρόσθεσε ότι η επόμενη ενέργειά του ήταν να τον παραδώσει στη λαϊκή κρίση. Ο Χρυσόστομος, λοιπόν, παραδόθηκε στο μανιασμένο μουσουλμανικό όχλο. Του ξερίζωσαν τη γενειάδα, τον μαχαίρωσαν, διαμέλισαν και έσυραν το σώμα του μέχρι την τουρκική συνοικία, όπου και τον πέταξαν στα σκυλιά…».

Ο Ρuaux καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η εκτέλεση του Χρυσοστόμου ήταν προαποφασισμένη.

Ο τότε Αμερικανός πρόξενος στη Σμύρνη G. Ηorton στο βιβλίο του

 «Η κατάρα της Ασίας» γράφει για τον Χρυσόστομο:

«Πέθανε σαν μάρτυρας και αξίζει να του απονεμηθούν ύψιστες τιμές από την Ελληνική Εκκλησία και την Ελληνική Κυβέρνηση…»


“Ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος εκρεουργήθη”, γράφει στις 2 Σεπτεμβρίου 1922 η εφημερίδα ¨Ελεύθερον Βήμα”

Συγκλονιστική περιγραφή της δολοφονίας από τον Τούρκο εκτελεστή

ΣΤΙΣ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1982, με την ευκαιρία της συμπληρώσεως 60 χρόνων από την καταστροφή, σε έκτακτη συνεδρίαση της Ακαδημίας Αθηνών, ο διαπρεπής ακαδημαϊκός Γ. Μυλωνάς, τελείωσε την ομιλία του με μία συγκλονιστική περιγραφή του μαρτυρίου και της θανατώσεως του Χρυσοστόμου.

«Κατά τις τελευταίες ημέρες του Σεπτεμβρίου 1922 μια ομάδα φοιτητών του Ιnternational College της Σμύρνης και εγώ βρεθήκαμε φυλακισμένοι σε απαίσιο υπόγειο, σ’ ένα από τα μπουντρούμια του Διοικητηρίου της Σμύρνης. 

Σ' αυτό ήταν ασφυκτικά στριμωγμένοι Έλληνες Χριστιανοί αιχμάλωτοι, μάλλον άνθρωποι προωρισμένοι για θάνατο. Στις 5 το απόγευμα της τελευταίας ημέρας του θλιβερού Σεπτεμβρίου, ένας τουρκοκρής με διέταξε να τον ακολουθήσω στην αυλή. 

“Είσαι δάσκαλος;”, με ρωτά. “Αυτήν την τιμή είχα” του απαντώ. “Και οι άλλοι που ήσαν μαζί σου είναι φοιτητές;”. ”Ναι”, του λέγω. 

“Γρήγορα μάζεψέ τους και φέρε τους εδώ”. “Ελάτε μαζί μου έξω”, λέγω στους συντρόφους μου. “Φαίνεται ότι ήρθε η ώρα μας. Εμπρός με θάρρος”. Ποια ήταν η έκπληξή μας όταν ακούσαμε τον Τουρκο-κρητικό να λέει: “Θα σας σώσω σήμερα, γιατί ελπίζω αυτό να με βοηθήσει να λησμονήσω μια τρομερή σκηνή που αντίκρυσαν τα μάτια μου, σκηνή στην οποία έλαβα μέρος”.
Και συνέχισε: 

“Παρακολούθησα το χάλασμα του Δεσπότη σας. Ήμουν μ’ εκείνους που τον τύφλωσαν, που του βγάζαν τα μάτια και αιμόφυρτο, τον έσυραν από τα γένια και τα μαλλιά στα σοκάκια του Τουρκομαχαλά, τον ξυλοκοπούσαν, τον έβριζαν και τον πετσόκοβαν. Από καιρού σε καιρό, όταν μπορούσε, ύψωνε κάπως το δεξί του χέρι και ευλογούσε τους διώκτες του. Κάποιος πατριώτης μου αναγνωρίζει τη χειρονομία της ευλογίας, μανιάζει, μανιάζει και με το τρομερό μαχαίρι του κόβει και τα δυο χέρια του Δεσπότη. Εκείνος σωριάστηκε στη ματωμένη γη με στεναγμό που φαινόταν ότι ήταν μάλλον στεναγμός ανακουφίσεως παρά πόνου. Τόσο τον λυπήθηκα τότε, που με δύο σφαίρες στο κεφάλι τον αποτελείωσα. Αυτή είναι η ιστορία μου. Τώρα που σας την είπα ελπίζω πως θα ησυχάσω. Γι’ αυτό σας χάρισα τη ζωή”. “Και πού τον έθαψαν;” ρώτησα με αγωνία. “Κανείς δεν ξέρει πού έριξαν το κομματιασμένο του κορμί”»
Με πληροφορίες από Εστία Νέας Σμύρνης

Διαβάστε επίσης:

Άγιος Χρυσόστομος Σμύρνης: ο δρόμος προς το μαρτύριο

Ο εκπαιδευτικός Νικόλαος Βικέτος μιλάει στην Pemptousia TV για τον Άγιο Χρυσόστομο Σμύρνης και τον δρόμο που διέβη προς το μαρτύριο. Κορυφαία μορφή της Μικρασιατικής Καταστροφής υπήρξε ο τελευταίος Επίσκοπος Σμύρνης, της μιας από τις επτά Εκκλησίες της Αποκαλύψεως, Μητροπολίτης Χρυσόστομος Καλαφάτης. Ο μαρτυρικός του θάνατος από τον τουρκικό όχλο είναι άρρηκτα δεμένος με τις τελευταίες στιγμές της ελληνικής Σμύρνης και του Μικρασιατικού Ελληνισμού. Αν και του προσφέρθηκαν πολλές ευκαιρίες να εγκαταλείψει τη Σμύρνη αυτός προτίμησε να μείνει και να συμμεριστεί την τύχη του ποιμνίου.

Πατήστε εδώ ή στην εικόνα για να δείτε την εκπομπή στην Pemptousia TV

Αναδημοσιεύουμε από:

Athensvoice.gr

A.V. Team
27.08.2024
Στις 27 Αυγούστου 1922 ξεκίνησε η καταστροφή της Σμύρνης...
Σαν σήμερα, στις 27 Αυγούστου 1922 οι Τούρκοι κατακρεουργούν το Χρυσόστομο, Μητροπολίτη της Σμύρνης. 

Έχουν μόλις μπει στην πόλη ξεκινώντας στις λεηλασίες, σφραγίζοντας το τέλος της, όπως και αυτό του ελληνισμού της Μικράς Ασίας.



Η Μεγάλη Ιδέα μετατρέπεται σε καταστροφή της Σμύρνης

Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσµίου Πολέµου (1914-1918) η Οθωµανική Αυτοκρατορία επέλεξε να ταχθεί µε την πλευρά των Γερμανών και την Αυστροουγγαρία που θα ηττηθούν, κάτι που θα έχει ως συνέπεια το διαµελισµό και την κατάρρευση του σουλτανάτου.

Η αλήθεια βέβαια είναι ότι ήταν μια προαποφασισμένη διάλυση, που απλώς περίμενε την αφορμή για να συμβεί.

Περίπου το 80% των εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, του «μεγάλου ασθενούς» μοιράζεται µεταξύ των νικητών.

Στο τραπέζι της µοιρασιάς παρακάθεται το καλοκαίρι του 1920 και ο Έλληνας πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, ευρισκόμενος μπροστά σε μια ιστορική ευκαιρία.

Να αναστήσει τη Μεγάλη Ελλάδα.

Με τη Συνθήκη των Σεβρών, η οποία σφράγισε το τέλος του μεγάλου πολέμου και έβαλε ταφόπλακα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, η Ελλάδα αποκτά νησιά του Αιγαίου, την Ανατολική Θράκη µέχρι τα πρόθυρα της Κωνσταντινούπολης και τη δυνατότητα άσκησης κυριαρχικών δικαιωµάτων στην περιοχή της Σµύρνης που τίθεται υπό ελληνική διοίκηση, προβλέποντας ότι μετά από πέντε χρόνια θα διεξαγόταν δηµοψήφισµα για το εάν ο τοπικός πληθυσµός επιθυµούσε να ενσωµατωθεί στην επικράτειά µας.

Από τον Μάιο του 1919 έχει αποβιβαστεί στη Σµύρνη μια µεραρχία του Ελληνικού Στρατού µε σκοπό την προστασία των χριστιανών της περιοχής.

Η Βουλή ανακηρύσσει τον Βενιζέλο 

«άξιον της Ελλάδος ευεργέτην και σωτήρα της πατρίδος»

Οι Έλληνες της Μικράς Ασίας είναι ενθουσιασμένοι και ο Βενιζέλος επιστρέφει στην Αθήνα θριαµβευτής, θεωρώντας ότι έχει κάνει πραγματικότητα το όνειρο της Μεγάλης Ιδέας.

«Σας φέρνω την Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών» είχε πει τότε, εννοώντας το Αιγαίο, το Ιόνιο, τη Μεσόγειο, τον Εύξεινο Πόντο και την Προποντίδα. 

Η Βουλή τον ανακηρύσσει «άξιον της Ελλάδος ευεργέτην και σωτήρα της πατρίδος».

Τότε ήταν που ο Βενιζέλος έκανε το μεγαλύτερο λάθος της πολιτικής του ζωής, ένα λάθος μοιραίο για τον Ελληνισμό: Προκηρύσσει πρόωρες εκλογές για τον Οκτώβριο του 1920 θεωρώντας ότι θα τις κερδίσει διά περιπάτου.

Τις χάνει, όμως, και όχι απλώς τις χάνει, αλλά τις κερδίζει ο μέχρι πρότινος έκπτωτος και γερμανόφιλος βασιλιάς Κωνσταντίνος Α’. Στις εκλογές που διεξάγονται την 1η Νοεµβρίου το Κόµµα Φιλελευθέρων θα λάβει το 50,31% των ψήφων έναντι 49,36% της Ηνωµένης Αντιπολιτεύσεως υπό τον ∆ηµήτριο Γούναρη, που έχει συνασπίσει όλα τα άλλα κόµµατα.

Λόγω του εκλογικού συστήµατος όµως,

οι αντιβενιζελικοί θα κερδίσουν 256 έδρες έναντι 110 των αντιπάλων τους.

Ο Βενιζέλος δεν θα καταφέρει να εκλεγεί ούτε καν βουλευτής.

Αυτοεξορίζεται στο Παρίσι και μόλις τέσσερις µήνες µετά τη Συνθήκη των Σεβρών το πολιτικό τοπίο έχει αλλάξει εντελώς. 

Όπως και η αντιµετώπισή µας από τις Μεγάλες ∆υνάµεις.

Η μεγάλη ανατροπή

Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος είναι ανεπιθύµητος για τους συµµάχους, οι οποίοι πλέον έχουν αμφιβολίες για τα όσα έδωσαν στην Ελλάδα με τη Συνθήκη των Σεβρών. Τον ίδιο καιρό στην Τουρκία το εθνικιστικό κίνηµα υπό τον Κεµάλ Ατατούρκ συνεχώς γιγαντώνεται.

Ζητά αναθεώρηση της Συνθήκης και αποκτά ερείσµατα στις Μεγάλες ∆υνάµεις.

Η νέα κυβέρνηση και το Παλάτι είχαν πλέον απέναντί τους όχι µόνο τον Ατατούρκ αλλά και τους συµµάχους.

Και όµως αποφασίζουν να εκστρατεύσουν στα βάθη της Ανατολίας.

Ο ελληνικός στρατός βγαίνει από την πόλη της Σµύρνης και αρχίζει να καταδιώκει τους Τούρκους.

Οι νίκες είναι σαρωτικές.

Το Μάρτιο του 1921 καταλαµβάνεται το Αφιόν Καραχισάρ, ενώ τον Ιούνιο οι Νεότουρκοι κινδυνεύουν να κυκλωθούν από τον Ελληνικό Στρατό στο Εσκί Σεχίρ.

Το εκστρατευτικό σώµα των 120.000 στρατιωτών υπό τον στρατηγό Αναστάσιο Παπούλα παίρνει εντολή να συνεχίσει διασχίζοντας την Αλµυρά Έρηµο.

Τον Αύγουστο του 1921 διεξάγεται μεγάλη µάχη στον Σαγγάριο ποταµό.

Την ελληνική προέλαση ακολουθεί µια µακρά περίοδος αδράνειας και από τις δύο πλευρές.

Ο ανεφοδιασµός σε τρόφιµα και πυροµαχικά γίνεται όλο και πιο προβληµατικός, ενώ οι άνδρες έχουν εξαντληθεί.

Ο Ατατούρκ συνεχίζει τη στρατολόγηση νέων δυνάµεων, ενώ προβαίνει σε µυστική συµφωνία µε τη Σοβιετική Ενωση προκειµένου να του παραχωρήσουν πολύτιµο εξοπλισµό, µε αντάλλαγµα τον έλεγχο περιοχών στα σύνορα µε την Τουρκία.

Η τουρκική αντεπίθεση θα ξεκινήσει έναν χρόνο αργότερα, τον Αύγουστο του 1922. Μέσα σε λίγες εβδοµάδες ο εξασθενηµένος Ελληνικός Στρατός έχει υπό τον έλεγχό του πλέον µόνο τη Σµύρνη. 

Ο Κεμάλ είναι αποφασισμένος να πετάξει τους Έλληνες στη θάλασσα.

Η κυβέρνηση των Αθηνών διατάσσει την εκκένωση της Μικράς Ασίας. 

Τα τελευταία στρατεύµατα του Ελληνικού Στρατού θα εγκαταλείψουν τα παράλια και τρεις ηµέρες αργότερα, οι πρώτοι οπλισµένοι Τούρκοι µπαίνουν στη Σµύρνη και αρχίζουν να σφάζουν χιλιάδες Έλληνες Μικρασιάτες, καίγοντας εκ θεμελίων την πόλη.

Τα τελευταία ελληνικά τμήματα εγκαταλείπουν τη Σμύρνη.

Στις 27 Αυγούστου 1922, στις 11 π.μ. εμπροσθοφυλακή του τουρκικού ιππικού εισέρχεται στην πόλη, ενώ τις βραδυνές ώρες φτάνει και μία μεραρχία πεζικού.

Οι Τούρκοι πυρπολούν την πόλη και προβαίνουν σε σφαγές του ελληνικού πληθυσμού της.

Μεταξύ των σφαγιασθέντων είναι και ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος.

Η πυρκαγιά θα συνεχιστεί έως τις 3 Σεπτεμβρίου, μεταβάλλοντας την πόλη σε σωρό ερειπίων.


Μαρτυρίες από την καταστροφή της Σμύρνης

Οι εκθέσεις και οι περιγραφές αυτοπτών μαρτύρων - μεταξύ αυτών και του Τζορτζ Χόρτον, γενικού προξένου των ΗΠΑ στη Σμύρνη- για την πυρπόληση και τις σφαγές που έλαβαν χώρα στη μαρτυρική πόλη εκείνες τις αποφράδες ημέρες είναι απολύτως ενδεικτικές:

«Μετά την ολοκληρωτική καταστροφή της αρμενικής συνοικίας, οι Τούρκοι στρατιώτες έβαλαν φωτιά ταυτόχρονα σε πολλά σπίτια. Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, διάλεξαν την ώρα που φυσούσε δυνατός άνεμος σε κατεύθυνση αντίθετη από τη μουσουλμανική συνοικία».

«Έβλεπα καθαρά τους Τούρκους να κουβαλούν τους τενεκέδες με το πετρέλαιο μέσα στα σπίτια, από τα οποία ξεπετάγονταν φλόγες αμέσως κατόπιν. Δεν υπήρχε ούτε ένας Αρμένιος, και τα μόνα άτομα που κυκλοφορούσαν ήταν Τούρκοι στρατιώτες του τακτικού στρατού με κομψές στολές».

«είχαν σχεδόν εντελώς καταστραφεί. Μόνον οι εβραϊκές και οι τουρκικές συνοικίες απέμεναν… Με φρικιαστική ακρίβεια, η φωτιά εξέφραζε συμβολικά το ξερίζωμα και την καταστροφή της ελληνικής και της αρμενικής Σμύρνης. Η ελληνική Σμύρνη είχε πεθάνει…».

«Οι πιο φανατικοί από τους Τούρκους, ύστερα από ελεύθερο πλιάτσικο τριών ημερών, πυρπόλησαν την πόλη με την ελπίδα να διώξουν το μη μουσουλμανικό και μη εβραϊκό στοιχείο».

«Είναι δύσκολο να υπολογίσει κανείς τον αριθμό των νεκρών με ακρίβεια. Σύμφωνα με τον Edward Hale Bierstadt, ο οποίος ήταν επικεφαλής της Επιτροπής Άμεσης Βοήθειας των ΗΠΑ, περίπου 100.000 είχαν σκοτωθεί, ενώ 160.000 εξορίστηκαν στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας…».

«Το πρακτορείο Reuters μεταδίδει: Από τις περιγραφές που έχουμε, δεν είναι δυνατόν να εξαχθεί ακριβής αριθμός θυμάτων, αλλά υπάρχει φόβος ότι οπωσδήποτε υπερβαίνουν τις εκατό χιλιάδες».

Το έπος της Μικρασιατικής καταστροφής που «όσοι το έζησαν, το έγραψαν» μέσα από λέξεις και εικόνες στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών.

25 Οκτωβρίου, 2022

«Αυτό που καταλάβαμε με σιγουριά είναι πως εκείνοι που έγραψαν για την καταστροφή ήταν εκείνοι οι πεζογράφοι που την βίωσαν από πρώτο χέρι, είτε ως στρατιώτες όπως ο Στρατής Μυριβήλης, είτε ως αιχμάλωτοι όπως ο Ηλίας Βενέζης, είτε ως πρόσφυγες μετά στην Ελλάδα όπως η Τατιάνα Σταύρου»
Κείμενο: Πέπη Νικολοπούλου
email: pnikolopoulou@elculture.gr

Στην αρχή ήταν ο πόλεμος,
Ή μπορεί να πει κανείς; Στην αρχή ήταν η Ελλάδα με τα λαβωμένα πόδια.
Ή ακόμα: στην αρχή ήταν η Ιστορία, το μεγάλο ατίθασο κύμα, μια απάνω και μια κάτω.
Και εγώ μέσα στην Ιστορία, στην κορυφή του κύματος ή στην άκρη του χάσματος που ανοίξει
έξαφνα και ρουφά τα πάντα.
Ίλιγγος! Η μοίρα μου. Η μοίρα μας.
Γιώργος Θεοτοκάς, Λεωνής, Αθήνα, Εκδόσεις Ίκαρος, 1946


To βίωμα και το τραύμα ενός πολέμου, η ζωή που χαράζεται εμπρός του, η μετατόπιση του κόσμου, ο ξεριζωμός από την πάτρια γη, η προσφυγιά σε μέρη ξένα, ο νόστος του γκρεμισμένου σπιτιού, των κατακερματισμένων αναμνήσεων, καθορίζουν σε υπερθετικό βαθμό τους ίδιους τους ανθρώπους αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα. Αυτό το δράμα και ο οδυρμός μετουσιώνονται σε κάθε εκφραστικό μέσο, ειδικότερα στον πεζό λόγο που κατεξοχήν αποτελεί το μέσο έκφρασης των δημιουργών του.

«Θα σου φανεί όμως παράξενο (ίσως παραπάνω από παράξενο) αν σου πω πως το γεγονός που μ’ επηρέασε περισσότερο από όλα τα άλλα, είναι η Μικρασιατική καταστροφή […]. Ίσως σε φωτίσω αν προσθέσω ότι από 13ών χρονών δεν έπαψα να είμαι πρόσφυγας», γράφει ο Σεφέρης στον κριτικό Τίμο Μαλάνο το 1944. «Ήμασταν πρόσφυγες, γεννημένοι και αναθρεμμένοι μες στον Ελληνισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και στο ζωντανό θρύλο της Μεγάλης Ιδέας, εκείνος στη Σμύρνη κι εγώ στην Πόλη. Αισθανόμασταν ψυχικά τραυματισμένοι από τη Μικρασιατική καταστροφή και ξεριζωμένοι – πασχίζαμε να ξαναριζώσουμε, να γίνουμε Αθηναίοι», εκφράζουν ο Γιώργος Θεοτοκάς και ο Γιώργος Σεφέρης από κοινού αργότερα.



«Το έπος της Ανατολής στη φαντασία των Ελλήνων: Η Μικρασιατική Καταστροφή στη λογοτεχνία του Μεσοπολέμου», είναι η έκθεση που οργανώνει η Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα (ΑΣΚΣΑ) για να τιμήσει τη συμπλήρωση των εκατό χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Η έκθεση, την οποία επιμελήθηκε η Ναταλία Βογκέικωφ-Brogan, διευθύντρια των Αρχείων της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, σε συνεπιμέλεια με την ιστορικό Νατάσα Λαιμού, περιλαμβάνει περισσότερα από 200 εκθέματα, τα περισσότερα από τα οποία παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό. Εντυπωσιακή παρουσίαση, σχεδόν δραματοποιημένη, σχεδιασμένη από την Παρασκευή Γερολυμάτου και τον Ανδρέα Γεωργιάδη από τη Μικρή Άρκτο που μας έχουν πλέον συνηθίσει σε τόσο συγκινητικές και επιβλητικές παρουσιάσεις.

Μέσα στην αίθουσα περιστρέφεις το κεφάλι σου και ολόκληρο το έπος της Μικρασιατικής καταστροφής ξεδιπλώνεται μπροστά σου με πρωταγωνιστές τις λέξεις και κάποιες εικόνες. Γράμματα, σημειώσεις, ημερολόγια, σκίτσα και εντυπωσιακά πορτρέτα εκείνων που μπόλιασαν τις σελίδες τους με την «καυτή ύλη», όπως την είχε χαρακτηρίσει ο Ηλίας Βενέζης, των συνταρακτικών γεγονότων αυτού του οδυνηρού κεφαλαίου της πρόσφατης ιστορίας μας, ζώντας εκείνα τα χρόνια ως παιδιά, έφηβοι ή ενήλικες.Αυτό που καταλάβαμε με σιγουριά είναι πως εκείνοι που έγραψαν για την καταστροφή ήταν εκείνοι οι πεζογράφοι που την βίωσαν από πρώτο χέρι, είτε ως στρατιώτες όπως ο Στρατής Μυριβήλης, είτε ως αιχμάλωτοι όπως ο Ηλίας Βενέζης, είτε ως πρόσφυγες μετά στην Ελλάδα, όπως η Τατιάνα Σταύρου, σχεδόν άγνωστη σήμερα που αναφέρει ότι η προσφυγιά συχνά έχει το πρόσωπο της γυναίκας, αυτή επωμίζεται κυρίως την προσφυγιά», αναφέρει η Ναταλία Βογκέικωφ-Brogan κατά την ξενάγηση μέσα στην έκθεση.

Πρόσωπα όπως αυτό της Τατιάνας Σταύρου με το έργο της «Οι πρώτες ρίζες» που δημοσιεύθηκε το 1936 και θεωρείται το πρώτο κατεξοχήν προσφυγικό μυθιστόρημα είναι και ένας από τους λόγους που οι επιμελήτριες θα αποφύγουν να εστιάσουν αποκλειστικά στη Γενιά του ’30, που θεωρείται και η γενιά που έγραψε για την καταστροφή και θα σταματήσουν την παρουσίαση στην εποχή του μεσοπολέμου, μέχρι και το τέλος του ’40, με διηγήματα που μπορεί εκείνη την περίοδο να δημοσιεύτηκαν, όπως η «Παναγιά η Γοργόνα» του Στρατή Μυριβήλη, αλλά κυοφορήθηκαν είτε πριν από τον πόλεμο, είτε κατά τη διάρκεια του πολέμου, αναπτύσσονται οριζόντια και σε βάθος τα έργα για να γνωρίσουμε καλύτερα εκείνους που την έζησαν. «Όσοι το έζησαν, το έγραψαν», αναφέρει χαρακτηριστικά η Ναταλία Βογκέικωφ-Brogan.

Η έκθεση ξεδιπλώνεται σε 11 θεματικές ενότητες κινούμενη πάνω σε τέσσερις άξονες, που ακολουθούν τη λογοτεχνική παραγωγή του Μεσοπολέμου ανά δεκαετία. Μετά την πρώτη εισαγωγική ενότητα, που μας παρουσιάζει περιληπτικά την ιστορία του 10ετούς πολέμου, που οδήγησε τελικά στη Μικρασιατική καταστροφή, βρισκόμαστε απέναντι στο πρόσωπο του Στρατή Μυριβήλη. Κομβικό πρόσωπο σε ολόκληρη σχεδόν την έκθεση.
Ο πόλεμος, η καταστροφή και οι ιστορίες Αιχμαλωσιών

Το 1919, ο Στρατής Μυριβήλης θα κληθεί να υπηρετήσει στον ελληνοτουρκικό πόλεμο, ως διαχειριστής στρατιωτικού νοσοκομείου. Και ενώ στα πρώτα του διηγήματα θεωρούσε τον πόλεμο ως φορέα καλών, παρά τις θυσίες που απαιτούσε, μετά την Μάχη στο Κιλκίς (1913) κατά την οποία τραυματίζεται, θα μας παραδώσει ένα από τα καλύτερα διηγήματά του, προπομπός του έργου «Η ζωή εν τάφω», το «Κιλκίς». Ένα από τα πλέον δυνατά έργα του, που «τιμούν αληθώς την λογοτεχνία μας», όπως θα γράψει ο βιβλιοκριτικός των Κόκκινων Ιστοριών το 1915, αρχείο των οποίων παρουσιάζεται εδώ. Ανάμεσα σε άρθρα στην εφημερίδα Καμπάνα, γνωρίζουμε για τους Βασιβουζούκους, ή αλλιώς την παρέα της «Λεσβιακής άνοιξης», μέλη των οποίων ήταν ο δημοσιογράφος Μίλτης Παρασκευαΐδης και ο ζωγράφος Αντώνης Πρωτοπάτσης (Pazzi) που θα φροντίσει να μεταφραστεί στα γαλλικά αργότερα, το «Η ζωή εν τάφω».

«Τι σκοπεύεις να κάνεις τώρα;» – «Να ξεχάσω», είπα απλά. – «Πρέπει να τα γράψεις όλα» – «Όλα;», ρώτησα με αγωνία – «Όλα». Αυτό τον διάλογο αντάλλαξαν ο Στρατής Μυριβήλης και ο Ηλίας Βενέζης το 1924 όπως διαβάζουμε στον κατάλογο της έκθεσης. Ο Βενέζης ήταν 18 χρονών τον Σεπτέμβριο του ’22 όταν βρέθηκε στα «κάτεργα της ανατολής» μαζί με άλλους 3.000 Αϊβαλιώτες. O Aνδρέας, ήρωας στη «Γαλήνη» του (1939) ζει σε μια «γαλήνη σκοτεινή και ύπουλη», χωρίς να μπορεί «να στερεώσει μιαν σκέψη, να την εξαντλήσει…».

Βρισκόμαστε στον πρώτο θεματικό άξονα, που αφορά σε μυθιστορήματα βιωματικά, μαρτυρίες αντιπολεμικές εκείνων που έζησαν στο μεδούλι τους την καταστροφή, πολέμησαν, τραυματίστηκαν, αιχμαλωτίστηκαν. Το «Νούμερο 31328» του Ηλία Βενέζη, που για πρώτη φορά θα εκδοθεί στην εφημερίδα Καμπάνα το 1924, θα μας αφοπλίσει εδώ με την παρουσίαση για πρώτη φορά του τενεκεδένιου βραχιολιού χαραγμένου με αραβικά ψηφία του 31328 που θα του χαρίσει την ελευθερία του (μέχρι τότε αν δεν είχες αριθμό ήσουν ένας αόρατος αιχμάλωτος – μόνο 23 θα επιστρέψουν), αλλά και τη «Δασκάλα με τα Χρυσά Μάτια», έργο σταθμός στην ελληνική λογοτεχνία, με θέμα την επιστροφή των ηρώων του μικρασιατικού μετώπου και αυτό που σήμερα περιγράφουμε ως μετατραυματικό στρες. Μη έχοντας πολλά χρήματα για να δημοσιεύσει το έργο του, ο Μυριβήλης στρέφεται στην Πηνελόπη Δέλτα για να τον βοηθήσει. Οι επιστολές που ανταλλάσσουν ανοίγονται μπροστά μας. «Μου φαίνεται τούτο, έργο δυνατό», θα του γράψει η Πηνελόπη Δέλτα και θα τον χρηματοδοτήσει για να το δημοσιεύσει.
To τενεκεδένιο βραχιόλι με χαραγμένο με αραβικά ψηφία του 31328

Όλα αυτά τα αρχεία αποτελούν μέρος της συλλογής της Γενναδείου Βιβλιοθήκης αλλά και στο προσωπικό αρχείο του Κώστα Βάρναλη που λάμβανε συνεχώς τα πεζογραφήματα από τους ίδιους τους συγγραφείς με ιδιόχειρες υπογραφές γιατί «υπολόγιζαν» στη γνώμη του, όπως αναφέρει η Ναταλία Βογκέικωφ-Brogan.
Προσφυγιά και πρώτες ρίζες

Ο δεύτερος θεματικός άξονας επικεντρώνεται στην παραγωγή της δεκαετίας του 1930, με τη δημοσίευση των πρώτων προσφυγικών μυθιστορημάτων, όπως «Οι Πρώτες Ρίζες» της Τατιάνας Σταύρου (1936), το λιγότερο ίσως γνωστό έργο της ενότητας, «κάποιοι άνθρωποι δυστυχώς χάνονται», αναφέρει η Ναταλία Βογκέικωφ-Brogan, η «Γαλήνη» του Ηλία Βενέζη (1939) με έμπνευση από τις διακοπές του στην Ανάβυσσο μαζί με Φωκιανούς πρόσφυγες, έργο στο οποίο αναφέρεται και στην ανακάλυψη ενός Κούρου (ο Κροίσος της Αναβύσσου) και η παράνομη φυγάδευσή του. Εδώ παρουσιάζεται και για πρώτη φορά ο Γιώργος Θεοτοκάς που επιχειρεί να δώσει μια τοιχογραφία της ελληνικής κοινωνίας όπως αυτή διαμορφώνεται μετά τη μικρασιατική καταστροφή με το εμβληματικό του έργο «Αργώ». Οι ήρωες της Αργώς εκφράζουν τα υπαρξιακά τους προβλήματα «ο δεύτερος αιώνας άρχιζε μες στην αναρχία και την ασυναρτησία. Η Ελλάδα βρέθηκε χωρίς ιδεολογίες γιατί όλες είχαν χρεωκοπήσει στη συνείδηση του έθνους», γράφει χαρακτηριστικά.



Σε αυτή την ενότητα θα θαυμάσουμε και το ταλέντο του Θεοτοκά στη ζωγραφική με τις υδατογραφίες του Βοσπόρου, αλλά και τα πορτρέτα των αξιωματικών των συμμαχικών δυνάμεων στην Κων/πολη, από το 1919 και το 1920. «Εγώ πάντα ήθελα να γίνω ζωγράφος αλλά το τραύμα του πολέμου μετά το 1922 που έκανα πολλά χρόνια για να ξαναπιάσω πινέλο», θα δηλώσει σε συνέντευξή του, όπως αναφέρεται στην έκθεση.


Το έπος της προσφυγιάς θα το γράψει και ο Σεφέρης σε ποιητικό λόγο, το «Μυθιστόρημα» (1935) που στην ενότητα εδώ συνοδεύεται με ένα πορτρέτο του νεαρού τότε Σεφέρη από τον ζωγράφο Ευάγγελο Ιωαννίδη.

«Μα τι γυρεύουν οι ψυχές μας ταξιδεύοντας
πάνω σε καταστρώματα κατελυμένων καραβιών
στρυμωγμένες με γυναίκες κίτρινες και μωρά που κλαίνε

Μα τι γυρεύουν οι ψυχές μας ταξιδεύοντας
πάνω στα σαπισμένα θαλάσσια ξύλα
από λιμάνι σε λιμάνι
μετακινώντας τσακισμένες πέτρες, ανασαίνοντας
…
Χωρίς αφή
χωρίς ανθρώπους
Μέσα σε μια πατρίδα που δεν είναι πια δική μας
Ούτε δικής σας»

(Απόσπ. Μυθιστόρημα, Γ. Σεφέρης)

Οι ήρωες αναζητούν τη γαλήνη σε αυτή τη δεκαετία του ‘30. Μια λέξη που οι επιμελήτριες επαναλαμβάνουν συχνά σε αυτή την ενότητα. Μια περίοδος που υπάρχει ανάγκη να αναπαυτούν, να αναστοχαστούν. Λέξη με τον οποία ολοκληρώνεται και το έργο του Σεφέρη, «Μυθιστόρημα» – γαλήνη.
Λογοκρισία και Αναπόληση των χαμένων πατρίδων

Η λογοτεχνική παραγωγή της δεκαετίας του 1940, ο τρίτος θεματικός άξονας της έκθεσης, θα επηρεαστεί σε μεγάλο βαθμό από το καθεστώς Μεταξά που απαγορεύει την κυκλοφορία και ανατύπωση πολλών από τα έργα που κρίθηκαν πως έχουν αντιπατριωτικό χαρακτήρα (όπως το «Η ζωή εν τάφω» και η «Δασκάλα με τα χρυσά μάτια»), ενώ ταυτόχρονα στρέφεται σε ένα είδος μαγικού ρεαλισμού κατεχόμενου από νοσταλγία για τον χαμένο παράδεισο της Ανατολής. Αναπολούν τη γενέθλια γη, επιστρέφοντας νοερά στον χρόνο και τον τόπο της παιδικής τους ηλικίας.

«Οι άνθρωποί μας (αναφερόμενοι στους πεζογράφους) έχουν γράψει για τον πόλεμο, για τον ξεριζωμό και αναζητούν πλέον την λύτρωσή τους», αναφέρει η Ναταλία Βογκέικωφ-Brogan. «Το χρονικό μιας πολιτείας» (1938) του Παντελή Πρεβελάκη, ο «Λεωνής» (1940) του Θεοτοκά, η «Αιολική γη» (1943) του Βενέζη και η «Παναγιά η Γοργόνα» (1949) του Μυριβήλη (ξεκίνησε να τη γράφει το 1939 με τίτλο «Παναγιά η Ψαροπούλα»), όλα γραμμένα τις παραμονές ή κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, δεσπόζουν σε αυτή την ενότητα και θα κλείσουν το πρώτο κεφάλαιο της Μικρασιατικής Καταστροφής στην ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας.

«Όσο πλησίαζε ολοένα γοργότερα η ώρα του καινούργιου ξεσπάσματος αισθάνθηκα να με κυριεύει μια έντονη νοσταλγία για τα χρόνια του πρώτου Μεγάλου Πολέμου, της Ανακωχής και της Μικρασιατικής εκστρατείας, μια νοσταλγία κόσμων χαμένων και μεγάλων ιστορικών στιγμών […γράφει ο Γιώργος Θεοτοκάς στο αυτοβιογραφικό μυθιστόρημά του «Λεωνής».

Δεν θα επιστρέψουν όλοι τους στα μέρη από όπου ξεκίνησαν ως παιδιά. Ο Σεφέρης θα κάνει ένα ταξίδι επιστροφής στο παρελθόν επισκεπτόμενος το 1950 την Σμύρνη, αλλά και το Αϊβαλί, από όπου θα στείλει και τρεις φωτογραφίες στον Ηλία Βενέζη με τον οποίο και έχουν συχνή αλληλογραφία. Μέσα σε ένα φάκελο με σφραγίδα ”Ayvalik” μαζί με ένα γράμμα, του γράφει: «Αγαπητέ μου δεν υπάρχουν cartes-postales στο Αϊβαλί. Περνώντας από αυτά τα μέρη σε συλλογίζομαι. Και σου στέλνω τα εσώκλειστα». Μια εξ αυτών, μπροστά στο γκρεμισμένο του σπίτι στα Βουρλά δεσπόζει στην έκθεση.
Ο Γιώργος Θεοτοκάς στην Κωνσταντινούπολη με φόντο την Αγία Σοφία, 1962. Αρχείο Νίκου Αλιβιζάτου

Ο Βενέζης δεν θα επιστρέψει ποτέ, ενώ ο Θεοτοκάς θα επιστρέψει για μία μόνο μέρα στην Κων/πολή στις 15 Δεκεμβρίου και θα φωτογραφηθεί μπροστά στο Βόσπορο με θέα την Αγιά Σοφία.
Το Έπος του Άλλου

Το Έπος του Άλλου



Η έκθεση ολοκληρώνεται με τον τέταρτο και τελευταίο άξονα της αφήγησης, το «Έπος του Άλλου», που εστιάζει στο αποτύπωμα που άφησε ο ελληνοτουρκικός πόλεμος (1919-1922) στην τουρκική λογοτεχνία του Μεσοπολέμου, κυρίως στα έργα συγγραφέων, όπως η Halide Edip και ο Yakup Kadri Karaosmanoğlu. Επιχειρείται μία εισαγωγική αλλά και περιεκτική παρουσίαση του ποικιλόμορφου λογοτεχνικού απόηχου στην Τουρκία της κοινής ιστορικής εμπειρίας που σημάδεψε τις δύο χώρες, αλλά που ο κάθε λαός βίωσε και αποτύπωσε στη μνήμη του τόσο διαφορετικά.

Αντί επιλόγου

Εικοσιπέντε χρόνια μετά την καταστροφή ο Ηλίας Βενέζης ανήσυχος για τη διάσωση της μνήμης της Μικρασίας θα γράψει: «Κάποτε θα πρέπει όλοι να το μάθουμε πως η μνήμη της πικρίας και του μεγαλείου μας είναι από τα πιο πολύτιμα πράγματα που έχει αυτή η γη» (εφ. Το Βήμα, 9 Νοεμβρίου 1947).

Και σήμερα, με τη συνεχώς αυξανόμενη εκδοτική παραγωγή αλλά και τα μεγάλα αφιερώματα με αφορμή τα 100 χρόνια από την Μεγάλη καταστροφή, ο καημός του σίγουρα θα καταπραΰνονταν.

.

«Ένα ιστορικό αφήγημα δεν μας λέει μόνο το ποιοι είμαστε, αλλά μας λέει επίσης ότι οφείλουμε πίστη σε αυτήν την ταυτότητα επειδή είναι ένα ακριβό δώρο που πληρώθηκε με το αίμα, τον ιδρώτα και τα δάκρυα των προηγούμενων γενεών», γράφει ο κοινωνιολόγος Jeffrey Olick.

Φωτογραφία από το Αϊβαλί, σταλμένη από τον Hâdi İskit στον Ηλία Βενέζη, 22 Δεκεμβρίου 1961

Πηγή: elculture.gr
https://elculture.gr/to-epos-tis-mikrasiatikis-katastrofis-osoi-to-ezhsan-to-egrapsan-mesa-apo-lexeis-kai-eikones-stin-amerikaniki-sxoli-klasikon-spoudon/

Σμύρνη, Σεπτέμβριος1922, 100 χρόνια συμπληρώνονται από την Μικρασιατική Καταστροφή την μεγαλύτερη, συμφορά του ελληνισμού διαχρονικά, που άλλαξε την Ελλάδα! Η άλλοτε ένδοξη, περίοπτη, πόλη της Σμύρνης, πυρπολείται, καίγεται και,παραδίδεται στην καταστροφική, ανείπωτη, μανία των Νεότουρκων...

'Ενώ ολόκληρος ο ελληνισμός της Ανατολής, είτε δολοφονείται είτε, εκδιώκεται ύστερα από 2χ.λ χρόνια, συνεχούς παρουσίας του από τις πόλεις και τις κατοικίες που δημιούργησε...

Με την Συνθήκη της Λωζάνης και την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών,
ο ελληνισμός της Ανατολής εξαφανίστηκε
ύστερα από 2χ.λ χρόνια και περίπου 1,5 εκατ. πρόσφυγες ήρθαν υπό άθλιες συνθήκες στην Ελλάδα, αφήνοντας πίσω τους στις στάχτες τα έργα και τις ημέρες μιας ζωής...

Αναδημοσιεύουμε από:
tanea.gr > Πρόσωπα
Η ελληνική τραγωδία
Σμύρνη 1922 : Η Μικρασιατική Καταστροφή που άλλαξε την Ελλάδα
Με τον όρο Μικρασιατική Καταστροφή περιγράφεται περισσότερο η τελευταία φάση της Μικρασιατικής εκστρατείας, δηλαδή το τέλος του "ελληνοτουρκικού πολέμου του 1918-22", η φυγή από την Τουρκία της ελληνικής διοίκησης, που είχε εγκατασταθεί στα δυτικά μικρασιατικά παράλια, στη Σμύρνη, κατά τη Συνθήκη των Σεβρών, (αμέσως μετά την ανακωχή του Μούδρου), όπως και η σχεδόν άτακτη υποχώρηση του ελληνικού στρατού μετά την κατάρρευση του μετώπου

TANEA
ΗΜικρασιατική Καταστροφή θεωρείται από τις μεγαλύτερες, αν όχι η μεγαλύτερη, συμφορά του ελληνισμού διαχρονικά. Με την Συνθήκη της Λωζάνης και την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών, ο ελληνισμός της Ανατολής εξαφανίστηκε ύστερα από δύο χιλιάδες χρόνια και περίπου 1,5 εκατομμύριο πρόσφυγες ήρθαν υπό άθλιες συνθήκες στην Ελλάδα. Το σχεδόν χρεοκοπημένο ελληνικό κράτος έπρεπε τάχιστα να στεγάσει και να περιθάλψει αυτόν τον τεράστιο πληθυσμό.
Παράλληλα, με την αποχώρηση μουσουλμάνων στο θρήσκευμα από την ελληνική επικράτεια, η Ελλάδα κατέστη περισσότερο εθνικά και θρησκευτικά ομοιογενής, αλλά η Μεγάλη Ιδέα -κύριος συνεκτικός δεσμός της κοινωνίας και ο κύριος στόχος της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής για σχεδόν 100 χρόνια- έλαβε τέλος.

Η Καταστροφή του 1922 θα επιφέρει βαθιές τομές εντός της ελληνικής κοινωνίας σε όλα τα επίπεδα: οικονομικό (δημιουργία πολυπληθούς εργατικής τάξης στα μεγάλα αστικά κέντρα), πολιτικό (ριζοσπαστικοποίηση των πολιτικών δυνάμεων), καθώς και πολιτισμικό (νέα μουσικά ακούσματα, κουζίνα, νέες πνευματικές αναζητήσεις και λογοτεχνικά ρεύματα, όπως η γενιά του ’30 κτλ).
Με τον όρο Μικρασιατική Καταστροφή περιγράφεται περισσότερο η τελευταία φάση της Μικρασιατικής εκστρατείας, δηλαδή το τέλος του "ελληνοτουρκικού πολέμου του 1918-22", η φυγή από την Τουρκία της ελληνικής διοίκησης, που είχε εγκατασταθεί στα δυτικά μικρασιατικά παράλια, στη Σμύρνη, κατά τη Συνθήκη των Σεβρών, (αμέσως μετά την ανακωχή του Μούδρου), όπως και η σχεδόν άτακτη υποχώρηση του ελληνικού στρατού μετά την κατάρρευση του μετώπου και η γενικευμένη πλέον εκδίωξη μεγάλου μέρους του ελληνικού και χριστιανικού πληθυσμού από τη Μικρά Ασία, που είχε όμως ξεκινήσει πολύ νωρίτερα (δείτε σχετικά Συνθήκη του 1914, που είχε συνομολογήσει ο Ελευθέριος Βενιζέλος) και που είχε διακοπεί με την "ανακωχή του Μούδρου".
Τα γεγονότα αυτά είχαν ως αποτέλεσμα, μετά την Καταστροφή της Σμύρνης και της Ανακωχής των Μουδανιών, που συνομολογήθηκε στην ομώνυμη πόλη (11 Οκτωβρίου 1922), και τον ένα μήνα μετά την εκκένωση της χερσονήσου της Καλλίπολης (στις 11 Νοεμβρίου) από τους Έλληνες που έμεναν εκεί, καθώς και αργότερα με την "υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών" (1922-24) από όλη τη Μικρά Ασία και τον ερχομό 1.230.000 Ελλήνων χριστιανών και 45.000 Αρμένιων προσφύγων στην Ελλάδα, να επιφέρουν την τελεία καταστροφή του Θρακικού και Μικρασιατικού ελληνισμού μαζί με του Πόντου.

Ο πλήρης απολογισμός της καταστροφής αυτής που συντελέσθηκε ιστορικά σε δύο περιόδους, (αμφότερες τετραετίες), 1914-1918 και 1920-1924 είναι πράγματι πολύ δύσκολος. Οι αρπαγές και οι λεηλασίες σπιτιών και περιουσιών, οι γεωργικές και κτηνοτροφικές καταστροφές, το γκρέμισμα σχολείων, ναών και άλλων ευαγών ιδρυμάτων, η χρεοκοπία και καταστροφή βιοτεχνικών και βιομηχανικών επιχειρήσεων με τον παράλληλο ευτελισμό κάθε ανθρώπινης αξιοπρέπειας που περιλαμβάνονται μαρτυρικοί βασανισμοί αιχμαλώτων, βιασμοί και ηθική οδύνη υπό το κλίμα του τρόμου και της απειλής του θανάτου, αλλά και οι ατέλειωτες πορείες αιχμαλώτων, στα περιώνυμα "τάγματα εργασίας", με άγνωστο αριθμό ανθρώπων που χάθηκαν σ'αυτά, οι σφαγές, οι θηριωδίες μέχρι και οι εκτελέσεις επί των αποφάσεων των τουρκικών Δικαστηρίων της Ανεξαρτησίας δεν έχουν μέχρι σήμερα ερευνηθεί πλήρως. Πολλά από τα οστά των θυμάτων σύμφωνα με αρκετές ιστορικές αναφορές όπως το Χρονικόν Μεγάλης Τραγωδίας του Χρήστου Αγγελομάτη αλλά και άρθρο της εφημερίδας Ελευθεροτυπία, πωλήθηκαν από το τουρκικό κράτος σε βιομηχανίες της Μασσαλίας.

Συνολικά η μικρασιατική εκστρατεία είχε ως αποτέλεσμα 25.000 νεκρούς και τραυματίες στρατιώτες από ελληνικής πλευράς. Πάνω από 1.500.000 Έλληνες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες των προγόνων τους και να έρθουν σαν πρόσφυγες στην Ελλάδα, αφήνοντας πίσω τους πάνω από 600.000 νεκρούς.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε ο Ελ. Βενιζέλος με το υπόμνημά του στη Συνδιάσκεψη της Ειρήνης του Παρισιού, στη Μικρά Ασία ζούσαν 1.694.000 Έλληνες. Στη Θράκη και την περιοχή της Κωνσταντινούπολης 731.000. Στην περιοχή της Τραπεζούντας 350.000 και στα Αδανα 70.000. Σύνολο 2.845.000 Έλληνες που αποτελούσαν το 20% του πληθυσμού της περιοχής που κυριαρχούσε οικονομικά, είχε δε καταφέρει να διατηρήσει την πολιτιστική του κληρονομιά παρ' ότι αποτελούσε μειονότητα σε εχθρικό περιβάλλον.
Οι Τούρκοι ήθελαν να εξαφανίσουν κάθε ελληνικό στοιχείο από την Μικρά Ασία, προβαίνοντας σε ανείπωτα εγκλήματα, σύμφωνα και με τις μαρτυρίες των Δυτικών αυτοπτών μαρτύρων: Μαζικές πυρπολήσεις κτηρίων και ανθρώπων, βιασμοί, σφαγές, εκτελέσεις, βασανιστήρια κ.π.α. Αμερικανοί μάρτυρες διηγούνται ιστορίες για πυρπολήσεις αρρώστων μέσα σε νοσοκομεία και παιδιών μέσα σε σχολεία. 

Σύμφωνα δε με τον ανταποκριτή των Τάιμς του Λονδίνου, πολλοί Χριστιανοί κάηκαν μέσα στις εκκλησίες τους, όταν αφού κατέφευγαν σε αυτές, οι Τούρκοι τούς έβαζαν επί τούτου φωτιά.
Η γνωστή εκείνα τα χρόνια αμερικανίδα ιατρός M. C. Elliott, που επί πολλά χρόνια είχε υπηρετήσει σε νοσοκομεία της Εγγύς Ανατολής, κατέθεσε τις εμπειρίες της, σύμφωνα με τις οποίες περιέθαλψε εκατοντάδες βιασμένες από Τούρκους χριστιανές κοπέλες και άκουσε για αμέτρητες άλλες τέτοιες περιπτώσεις, αλλά δεν είδε ούτε μία Τουρκάλα σε αντίστοιχη κατάσταση.
Στα θύματα των Χριστιανών από τους Τούρκους συγκαταλέγεται και ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος Σμύρνης , που πέθανε με ιδιαίτερα βασανιστικό θάνατο, καθώς και πολλοί άλλοι Επίσκοποι και ιερείς (342 μόνο στην Μητρόπολη Σμύρνης).

Αποκορύφωμα η πυρπόληση της αρμενικής και της ελληνικής συνοικίας της Σμύρνης. Το κάψιμο των σπιτιών ανάγκασε τους κρυμμένους σε αυτά Χριστιανούς να βγουν έξω στους δρόμους, με αποτέλεσμα και οι τελευταίοι που είχαν γλυτώσει από τις προηγούμενες σφαγές, να πέφτουν στα χέρια των Τούρκων και να υφίστανται τρομερούς βασανισμούς πριν τον θάνατό τους. Μεταξύ των θυμάτων, υπήρξαν και μεμονωμένες περιπτώσεις Δυτικών (Αμερικανών, Ολλανδών κ.α.), παρ’ ότι οι Τούρκοι κατά κανόνα αυτούς δεν τους πείραζαν.
Οι σφαγές κατά Ελλήνων και Αρμενίων από τους Τούρκους έκαναν τον Αμερικανό Πρόξενο στην Σμύρνη Τζωρτζ Χόρτον (George Horton) να γράψει: «Ένα από τα δυνατώτερα συναισθήματα που πήρα μαζί μου απ’ τη Σμύρνη ήταν το συναίσθημα της ντροπής, διότι άνηκα στο ανθρώπινο γένος».

Πώς χάσαμε τη Σμύρνη, ένα ιστορικό ντοκουμέντο.
Σπάνιες επιστολές φωτίζουν τα κρισιμότερα σημεία της Μικρασιατικής Εκστρατείας και αποκαλύπτουν το πώς φτάσαμε στην Καταστροφή.
Αγνωστα κείμενα της αλληλογραφίας του Ελευθέριου Βενιζέλου, που δημοσιεύτηκαν στα «Αθηναϊκά Νέα» το 1936.
Δεν υπάρχει πιο βασανιστικό, πικρό μα και σύνθετο ερώτημα στην ελληνική ιστορία από το πώς και γιατί φθάσαμε στη Μικρασιατική Καταστροφή − ερώτημα που η απάντησή του να απαιτεί πιο δομική σύνθεση, ουσιαστικά την επιτομή, τόσο των παθογενειών της ελληνικής πολιτικής ζωής όσο, κυρίως, και της ουσίας που καθορίζει τη διαχρονική διεθνή ισορροπία της Ελλάδας. Σε αυτό το ερώτημα επιχειρεί να απαντήσει, λίγα μόλις χρόνια μετά τα γεγονότα του 1922, κατά τη 14η επέτειο της Μικρασιατικής Καταστροφής, το 1936, η αποκαλυπτική σειρά δημοσιευμάτων των «Αθηναϊκών Νέων», «επί τη βάσει αγνώστων εγγράφων», που παρουσιάζονται ξανά και για πρώτη φορά σήμερα στο σύνολό τους, έπειτα από 82 χρόνια.

Τα κείμενα αυτά έχουν τεράστια ιστορική σημασία, καθώς γράφονται σε μια εποχή κατά την οποία τα γεγονότα είναι ακόμα νωπά, την ώρα που βρίσκεται ακόμη εν ζωή η γενιά που τα βίωσε. Ετσι, όσα περιλαμβάνονται σε αυτά αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα για τον σημερινό αναγνώστη, ο οποίος έρχεται σε άμεση επαφή, με τη Μικρασιατική Εκστρατεία και την Καταστροφή όπως τις κατέγραψε πρακτικά η ίδια η εποχή τους και όχι η εκ των υστέρων αποτύπωση και έρευνα.
Δείτε επίσης
ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ
ΣΜΥΡΝΗ
27 Αυγούστου 1922Μικρασιατική Καταστροφή: Σπάνιες εικόνες πριν και μετά την αρχή του τέλους του μικρασιατικού Ελληνισμού
Εις μνήμην«Και κύλησαν όλα σαν όνειρο...»

Σαν σήμερα 31 Αυγούστου 1922 Σμύρνη .... Συνωστισμός .... Πτωμάτων ....

Στις 31 Αυγούστου/13 Σεπτεμβρίου οι Τούρκοι στρατιώτες του Νουρεντίν, βάση σχεδίου που τους παρέδωσαν οι τουρκικές αρχές, άρχισαν να ανάβουν φωτιές στην πόλη. Με πετρέλαιο άναψαν φωτιά πρώτα στην αρμενική συνοικία. Από τη πρώτη αυτή εκδήλωση άρχισαν να καίγονται το αρμενικό νοσοκομείο, η αρμενική μητρόπολη και η αρμενική εκκλησία του Αγίου Στεφάνου μαζί με τους πρόσφυγες που είχαν καταφύγει εκεί. Στη συνέχεια άρχισαν να σημειώνονται νέες πυρκαγιές στις ελληνικές συνοικίες. Χαρακτηριστικό υπήρξε το γεγονός ότι από τα πρώτα κτίρια που καταστράφηκαν ήταν και το κτίριο του πυροσβεστικού σταθμού Σμύρνης, ενώ βρέθηκε να είχαν επιμελώς απομονωθεί οι υδραγωγοί Χαλκά Βουνάρ που υδροδοτούσαν τη πόλη και χρησίμευαν στην πυροπροστασία της.
Το αεράκι που διευκόλυνε την φωτιά να απλωθεί από σπίτι σε σπίτι που επεκτάθηκε σε έκταση τρεισήμισι χιλιομέτρων. Ορισμένα κτήρια του παραλιακού δρόμου τους έδωσαν εντολή να μην τα πειράξουν. Οι Τούρκοι στρατιώτες ανατίναξαν όλα τα υπόλοιπα με δυναμίτη. Η φωτιά εμαίνετο όλη την νύχτα και σάρωσε όλη σχεδόν την πόλη. Τούρκοι στρατιώτες ήταν παρατεταγμένοι σε στρατηγικά σημεία της πόλης και σκότωναν όσους χριστιανούς προσπαθούσαν να γλιτώσουν από τις φλόγες.
Το απόγευμα της ίδιας ημέρας ολοκληρώνεται η εκκένωση της πόλης από ξένους υπηκόους που επιβιβάστηκαν υπό την προστασία αγημάτων των πολεμικών πλοίων των χωρών τους που είχαν διατεθεί ειδικά και ναυλοχούσαν στο κόλπο της Σμύρνης
Δεν υπάρχει καμμία αμφιβολία, ότι ο εμπρησμός αυτής ήταν προμελετημένος και καλώς οργανωμένος, καθ’ όσον Τούρκοι στρατιώτες μετέφεραν δοχεία με πετρέλαιο ή έριχναν εμπρηστικές βόμβες, κάτι το οποίο επιβεβαίωσαν και Αμερικανοί αυτόπτες μάρτυρες. Όλες οι αξιόπιστες μαρτυρίες των ξένων παρατηρητών συμπίπτουν στο ότι το πυρ τέθηκε υπό των Τούρκων εκ προμελέτης και κατά προδιαγεγραμμένο σχέδιο.

Εν τω μεταξύ, στην προκυμαία της Σμύρνης εξελίσσονται οι τελευταίες σκηνές της μικρασιατικής τραγωδίας.
Όταν έφθασε η είδηση της βάρβαρης ενέργειας του τουρκικού στρατού εναντίον των Αρμενίων, όλοι όσοι εγκατέλειψαν τα καιόμενα σπίτια και χιλιάδες άλλοι πρόσφυγες από τις εσωτερικές περιοχές που ακολουθούσαν τον αποχωρούντα ελληνικό στρατό και είχαν καταλήξει στην Σμύρνη, κατέφυγαν στην προκυμαία αναζητώντας κάποιο πλεούμενο ή κολυμπώντας προσπαθούσαν να πλησιάσουν και να ανέβουν στα ξένα πλοία ( Αγγλίας, Γαλλίας, Ιταλίας) που περίμεναν στο λιμάνι. Πάνω από 300.000 άνθρωποι στο στενό χώρο της προκυμαίας, ανάμεσα στις φλόγες και στο λιμάνι της σωτηρίας που ελπίζουν. Η φοβερή καταστροφή έφτασε και στα σπίτια της παραλίας και αποτέφρωσε όλες τις συνοικίες της Σμύρνης, την αρμενική, την ελληνική, την εμπορική και την ευρωπαϊκή, πλην της τουρκικής και της εβραϊκής (κάποιοι Εβραίοι μάλιστα, είχαν βρει μια προσοδοφόρα «εργασία»: πουλούσαν σημαιάκια της Τουρκίας στους Έλληνες τάχα για να τους «σώσουν»). Ήτανε μία των μεγαλυτέρων πυρκαγιών της ιστορίας και θύμιζε την Πομπηία…
Μάλιστα κατά τις ενδιάμεσες νύχτες, όταν κάτοικοι έντρομοι από τις σημειούμενες εκρήξεις εξέρχονταν στους δρόμους αντιμετώπιζαν τις περιπόλους που τους καλούσαν να επιστρέψουν σπίτια τους και στη συνέχεια τους πυροβολούσαν για παράβαση του περιοριστικού μέτρου

Οι πανικόβλητοι Μικρασιάτες που συγκεντρώθηκαν στην προκυμαία, προσπαθούσαν απεγνωσμένα να επιβιβαστούν στα πλοία που ήταν συγκεντρωμένα στο λιμάνι της Σμύρνης και που εκείνες τις τραγικές στιγμές ήταν η μοναδική σανίδα σωτηρίας που που υπήρχε.. Αλλά οι ξένοι ναύτες τους εμπόδιζαν με κάθε τρόπο και τους έσπρωχναν στη θάλασσα, με αποτέλεσμα να πνιγούν. Οι ναύαρχοι των πλοίων απωθούσαν ακόμα και τον άμαχο πληθυσμό που έφθανε με τις βάρκες στα πλοία για να σωθεί, μόνο και μόνο γιατί δεν ήθελαν τη δυσαρέσκεια με τον Κεμάλ. Οι λίγοι δημοσιογράφοι, που βρισκότανε εκεί σιωπούσαν στις ανταποκρίσεις τους, εξαιτίας της απαίτησης συγκράτησης, που αξίωναν οι διπλωματικοί τους αντιπρόσωποι. Επιπλέον οι Τούρκοι στρατιώτες επέπεσαν πάνω στο πανικόβλητο πλήθος για να το απομακρύνουν από την παραλία, να το απωθήσουν προς τα πίσω, και ταυτόχρονα αποσπούσαν τις νταντάδες και τις γυναίκες για να τις βιάσουν και τελικώς να τις σκοτώσουν. Όπως καταμαρτυρείται, «Οι Σύμμαχοι, και ιδιαιτέρως οι Άγγλοι, επέδειξαν, κατά τας τραγικάς εκείνας στιγμάς, ανήκουστον αναισθησίαν. Τα πληρώματα των εν Σμύρνη ναυλαχούντων πολεμικών των, απέκοπτον τας χείρας και εύθραυον τας κεφαλάς των δυστυχών εκείνων Ελλήνων, που ενόμισαν ότι ημπορούσαν, αποφεύγοντες την τουρκικήν μάχαιραν, να εύρουν άσυλον και προσωρινήν φιλοξενίαν εις τα πολεμικά σκάφη. Έστρεψαν, μάλιστα, και τους προβολείς των πλοίων των επί της προκυμαίας της Σμύρνης, δια να απολαύσουν το μακάβριον και ανατριχιαστικόν θέαμα της ομαδικής σφαγής των Ελλήνων. Και όμως θα ήρκουν τότε ελάχιστοι κανονιοβολισμοί των αγγλικών πλοίων δια να σωθή τουλάχιστον η πόλις και δια να προληφθούν αι σφαγαί και τα μαρτύρια τους πληθυσμού της, ως και του εις αυτής καταφυγόντως ελληνικού μικρασιατικού πληθυσμού. Αφ’ ετέρου οι Γάλλοι, εις τα Μουδιανιά, έρριψαν ζεματιστό νερό εις όσους απεπειράθησαν να ανέβουν επί των πλοίων των! Τέλος, ο Αμερικανός πρόξενος εν Σμύρνη, όταν πήγε τότε εις γεύμα όπου ήτο προσκεκλημένος και ο Γάλλος πρόξενος, τον ήκουσε να δικαιολογεί με απερίγραπτον κυνισμόν της επινράδυνσιν της αφίξεώς του: η λέμβος που τον έφερεν από το γαλλικόν πλοίον, προσέκρουσεν εις πτώματα Ελληνίδων γυναικών που έπλεον εις την παραλίαν!». Κι όπως χαρακτηριστικά περιγράφεται σε άλλη μαρτυρία, «τόσα πολλά ήταν τα πτώματα που επέπλεαν στην παραλία, ώστε μπορούσες να περπατήσεις πάνω τους».
Την εικόνα αυτής της μακάβριας εικόνας συμπλήρωσε και ο Γάλλος συγγραφέας Εντουάρ Ντριο γράφοντας:«Χιλιάδες δυστυχείς υπάρξεις συσωρευμένες κατά μήκος της προκυμαίας ρίχτηκαν στην θάλασσα. Σε μεγάλο μήκος του λιμανιού εκατοντάδες πτωμάτων είχαν γεμίσει την θάλασσα ώστε να μπορεί κανείς να βαδίσει πάνω σε αυτά.
Τους επιπλέοντες τους αποτελείωναν οι Τούρκοι με σπαθιά και ξύλα. Αναρίθμητες οι υπάρξεις, προπαντός γυναίκες, παιδιά και γέροντες, εσφάγησαν μέσα σε αίσχιστες θηριωδίες…».
Η Διδώ Σωτηρίου, μέσα από τα «Ματωμένα χώματα», είναι το ίδιο γλαφυρή για την απάνθρωπη συμπεριφορά των «Συμμάχων»:«Η θάλασσα δεν είναι πια εμπόδιο. Χιλιάδες άνθρωποι πέφτουνε και πνίγονται. Τα κορμιά σκεπάζουνε τα νερά σαν νά ‘ναι μόλος. Οι δρόμοι γεμίζουνε κι αδειάζουνε και ξαναγεμίζουνε. Νέοι, γέροι, γυναίκες, παιδιά ποδοπατιούνται, στριμώχνονται, λιποθυμούνε, ξεψυχούνε. Τούς τρελαίνουν οι χαντζάρες, οι ξιφολόγχες, οι σφαίρες των Τσέτηδων! - Βούρ, κεραταλάρ! (Χτυπάτε τους τούς κερατάδες!).
Το βράδυ το μονοφώνι κορυφώνεται. Η σφαγή δε σταματά. Μόνο όταν τα πλοία ρίχνουνε προβολείς γίνεται μια πρόσκαιρη ησυχία. Μερικοί που καταφέρανε να φτάσουνε ζωντανοί ίσαμε τη μαούνα, μας ιστορούνε το τι γίνεται όξω, στις γειτονιές. Οι Τσέτες του Μπεχλιβάν και οι στρατιώτες τού Νουρεντίν τρώνε ανθρώπινο κρέας. Σπάζουνε, πλιατσικολογούνε σπίτια και μαγαζιά. Όπου βρούνε ζωντανούς, τούς τραβούνε όξω και τούς βασανίζουνε. Σταυρώνουνε παπάδες στις εκκλησιές, ξαπλώνουνε μισοπεθαμένα κορίτσια κι αγόρια πάνω στις Άγιες Τράπεζες και τ’ ατιμάζουνε. Απ’ τον Άι Κωνσταντίνο και το Ταραγάτς ίσαμε το Μπαλτσόβα το τούρκικο μαχαίρι θερίζει».
 «Όποια γλώσσα κι αν μιλάς, λόγια δε θα βρεις να τόνε περιγράψεις τι κάνουν, λοιπόν, οι προστάτες μας; Τι κάνουν οι ναυάρχοι με τα χρυσά σιρίτια, οι διπλωμάτες κι οι πρόξενοι τής Αντάντ;
Στήσανε κινηματογραφικές μηχανές στα καράβια τους και τραβούσανε ταινίες τη σφαγή και τον ξολοθρεμό μας! Μέσα στα πολεμικά οι μπάντες τους παίζανε εμβατήρια και τραγούδια τής χαράς για να μη φτάνουν ίσαμε τ’ αφτιά των πληρωμάτων οι κραυγές της οδύνης και οι επικλήσεις του κόσμου. Και να ξέρει κανείς πώς μια, μόνο μια κανονιά, μια διαταγή, έφτανε για να διαλύσει όλα κείνα τα μαινόμενα στίφη. Κι η κανονιά δε ρίχτηκε κι η εντολή δε δόθηκε!».Επισήμως κανένα από τα αγκυροβολημένα πλοία των Συμμάχων δεν βοήθησε τους Έλληνες. Ο διεθνής, αλλά και ο τούρκικος τύπος υποβάθμισαν το γεγονός της καταστροφής και τις φρικαλεότητες των Τούρκων. Οι ξένοι έδειξαν μια κατ΄ ουσίαν εχθρική στάση σε σημείο που να λένε ότι…«Οι Έλληνες πυρπόλησαν την Σμύρνη», ένα επιχείρημα το οποίο υποστηρίζουν μέχρι και σήμερα οι Τούρκοι (δίπλα στους Έλληνες «εμπρηστές» βάζουν και τους Αρμένιους).Διαβάστε περισσότερα: http://www.pare-dose.net/?p=116#ixzz1WdmpeoxY

ΣAN ΣΗΜΕΡΑ 29 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΣΤΗΝ ΣΜΥΡΝΗ ....1922 ....ΣΥΝΩΣΤΙΣΜΟΣ κυρία Διαμαντοπούλου ; ; ;

Σαν σήμερα 1931 γεννιέται ( ο πατέρας του ήταν  αντιστασιακός και η μητέρα του ξεριζωμένη προσφυγοπούλα ) στην Νέα Ιωνία της Αθήνας , ο μεγάλος λαικός τραγουδιστής του πόνου και της εργατιάς , ( + 14 Σεπτεμβρίου 2001 ) ο Στέλιος Καζαντζίδης .http://www.ert-archives.gr/V3/public/pop-view.aspx?tid=72247&tsz=0&act=mMainView

Τυχαίο ; ; ; - δεν νομίζω -περισσότερα εδώ :http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%9A%CE%B1%CE%B6%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B6%CE%AF%CE%B4%CE%B7%CF%82

http://www.sansimera.gr/biographies/192