" Ω ! διαβάτη,
αυτός ο ωραίος τάφος,
ο θόλος από πορφυρίτη,
απ΄το σύμπαν κλέβει το πιό περίφημο πινέλο,
αυτό που έκαμε τη ζωή να σφύζει στο ξύλο & στο πανί.
" το όνομα αυτό, που είναι άξιο για μια πνοή,
πιό ισχυρή από εκείνη
που γεμίζει τη σάλπιγγα της Φήμης, απλώνεται & λάμπει πάνω σ΄αυτό το μάρμαρο το βαρύ.
Γονάτισε & προχώρησε.
΄Εδώ βρίσκεται ο Γκρέκο.
Η μελέτη του έδωσε τα μυστικά της Τέχνης,
η Τέχνη του αποκάλυψε τα μυστικά της Φύσεως,
η ΄Ιρις του έδωσε το χάρισμα των χρωμάτων,
ο Φοίβος το δώρο του φωτός
& ο Μορφέας του χάρισε τις σκιές του ".
( Από τον τάφο του Γκρέκο )
#El_Greco #Κρήτη #Ηράκλειο#Τολέδο #Δομήνικος_Θεοτοκόπουλος
Διαβάστε εδώ παλαιότερη ανάρτηση:
Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, ο El Greco («Ο Έλληνας»), είναι ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους όλων των εποχών και μια από τις πιο εμβληματικές μορφές της Αναγέννησης.
Είχε γεννηθεί το 1541 στην Κρήτη στον λεγόμενο Χάνδακα, (σημερινό 'Ηράκλειο Κρήτης) και πέθανε σαν σήμερα στις 7 Απριλίου του 1614 στο Τολέδο της Ισπανίας εκεί όπου διέμεινε τα τελευταία 37 χρόνια της ζωής του και διέπρεψε όντας γνήσιο τέκνο της Αναγέννησης, ως ζωγράφος, γλύπτης και αρχιτέκτονας της Ισπανικής Αναγέννησης, δημιουργώντας εκατοντάδες έργα
Το προσωνύμιο El Greco το απέκτησε στην Ιταλία και σημαίνει απλά «ο Έλληνας».
🌍 Η ζωή και η πορεία του
Η καλλιτεχνική του πορεία χωρίζεται σε τρεις βασικές φάσεις:
1. Κρήτη - Ο τόπος που γεννήθηκε και μεγάλωσε και μαθήτευσε και ξεκίνησε ως αγιογράφος στη λεγόμενη Κρητική Σχολή και γι' αυτό τα πρώτα έργα του έχουν έντονες βυζαντινές επιρροές, υπακούοντας σ' ένα αυστηρό και τυπικό πρωτόκολλο τόσο ως προς τις γραμμές όσο και στα χρώματα που εμπεριέχονται και εκφράζονται.
Παρακάτω θα δούμε αναλυτικότερα τα έργα που τον χαρακτήρισαν στην κάθε σημαντική χρονική περίοδο της ζωής του:
1η: Πρώιμη περίοδος (Κρήτη – έως ~1567)
(βυζαντινή/μεταβυζαντινή τεχνοτροπία)
Ξεχωρίζουν τα παρακάτω έργα:
α) 1560 – Ο Χριστός θεραπεύει τον τυφλό
Η «Θεραπεία του εκ γενετής τυφλού» όπως τη ζωγράφισε ο Ελ Γκρέκο το 1567.
Το εν λόγω έργο "Η Θεραπεία του εκ γενετής τυφλού" αναφέρεται στο
θαύμα του Ιησού Χριστού στην Ιερουσαλήμ.
Πρόκειται για το θαύμα της θεραπείας του εκ γενετής τυφλού που είναι ένα από τα θαύματα του Ιησού Χριστού που αναφέρουν τα Ευαγγέλια, στο οποίο ο Ιησούς έδωσε την όραση σ ' έναν εκ γενετής τυφλό άνδρα στην κολυμπήθρα του Σιλωάμ.
Το θαύμα περιγράφεται στο 9ο κεφάλαιο του Κατά Ιωάννην Ευαγγελίου.
Με πληροφορίες από wikipedia:
Επόμενο έργο της βυζαντινής του επιρροής είναι:
Β) " Η Προσκύνηση των Μάγων - (1565 - 1567)" και βρίσκεται εδώ, στην 'Ελλάδα στο Μουσείο Μπενάκη
Προσκύνηση των Μάγων (1565-1567) - 0,56 x 0,62 μ. (ΓΕ 3048) - Δομήνικου Θεοτοκόπουλου - Κρήτη - Χάνδακας -Κρητική Περίοδος.
"Η Προσκύνηση των Mάγων" , ενυπόγραφη δημιουργία της κρητικής περιόδου του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (1541-1614), με ευδιάκριτες επιρροές από τις τεχνοτροπικές αναζητήσεις του Tiziano και του Tintoretto.
Είχε γεννηθεί το 1541 στην Κρήτη στον λεγόμενο Χάνδακα, (σημερινό 'Ηράκλειο Κρήτης) και πέθανε σαν σήμερα στις 7 Απριλίου του 1614 στο Τολέδο της Ισπανίας εκεί όπου διέμεινε τα τελευταία 37 χρόνια της ζωής του και διέπρεψε όντας γνήσιο τέκνο της Αναγέννησης, ως ζωγράφος, γλύπτης και αρχιτέκτονας της Ισπανικής Αναγέννησης, δημιουργώντας εκατοντάδες έργα
Το προσωνύμιο El Greco το απέκτησε στην Ιταλία και σημαίνει απλά «ο Έλληνας».
🌍 Η ζωή και η πορεία του
Η καλλιτεχνική του πορεία χωρίζεται σε τρεις βασικές φάσεις:
1. Κρήτη - Ο τόπος που γεννήθηκε και μεγάλωσε και μαθήτευσε και ξεκίνησε ως αγιογράφος στη λεγόμενη Κρητική Σχολή και γι' αυτό τα πρώτα έργα του έχουν έντονες βυζαντινές επιρροές, υπακούοντας σ' ένα αυστηρό και τυπικό πρωτόκολλο τόσο ως προς τις γραμμές όσο και στα χρώματα που εμπεριέχονται και εκφράζονται.
Παρακάτω θα δούμε αναλυτικότερα τα έργα που τον χαρακτήρισαν στην κάθε σημαντική χρονική περίοδο της ζωής του:
1η: Πρώιμη περίοδος (Κρήτη – έως ~1567)
(βυζαντινή/μεταβυζαντινή τεχνοτροπία)
Ξεχωρίζουν τα παρακάτω έργα:
α) 1560 – Ο Χριστός θεραπεύει τον τυφλό
Η «Θεραπεία του εκ γενετής τυφλού» όπως τη ζωγράφισε ο Ελ Γκρέκο το 1567.Το εν λόγω έργο "Η Θεραπεία του εκ γενετής τυφλού" αναφέρεται στο
θαύμα του Ιησού Χριστού στην Ιερουσαλήμ.
Πρόκειται για το θαύμα της θεραπείας του εκ γενετής τυφλού που είναι ένα από τα θαύματα του Ιησού Χριστού που αναφέρουν τα Ευαγγέλια, στο οποίο ο Ιησούς έδωσε την όραση σ ' έναν εκ γενετής τυφλό άνδρα στην κολυμπήθρα του Σιλωάμ.
Το θαύμα περιγράφεται στο 9ο κεφάλαιο του Κατά Ιωάννην Ευαγγελίου.
Με πληροφορίες από wikipedia:
Επόμενο έργο της βυζαντινής του επιρροής είναι:
Β) " Η Προσκύνηση των Μάγων - (1565 - 1567)" και βρίσκεται εδώ, στην 'Ελλάδα στο Μουσείο Μπενάκη
Προσκύνηση των Μάγων (1565-1567) - 0,56 x 0,62 μ. (ΓΕ 3048) - Δομήνικου Θεοτοκόπουλου - Κρήτη - Χάνδακας -Κρητική Περίοδος.
"Η Προσκύνηση των Mάγων" , ενυπόγραφη δημιουργία της κρητικής περιόδου του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (1541-1614), με ευδιάκριτες επιρροές από τις τεχνοτροπικές αναζητήσεις του Tiziano και του Tintoretto.
Tο έργο, δημιουργήθηκε στον Xάνδακα, πάνω σε τμήμα παλαιάς κασέλας, χρονολογείται ανάμεσα στα 1565-1567, περίοδο κατά την οποία είναι γνωστό ότι στην Kρήτη υπήρχαν πίνακες σπουδαίων Iταλών καλλιτεχνών.
Μετάβαση στο benaki.org
Γ ) Ελ Γκρέκο, 1565–1566 – Η Κοίμηση της Θεοτόκου
Η «Κοίμηση της Θεοτόκου» (συχνά αναφέρεται και ως «Ανάληψη της Θεοτόκου» σε δυτικές αναλύσεις λόγω της σκηνής) είναι ένα από τα σημαντικότερα πρώιμα έργα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (El Greco), το οποίο χρονολογείται περίπου στο 1567.
"Κοίμηση της Θεοτόκου", Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, 1565–1566, Αγιογραφία με Αυγοτέμπερα & Λάδι σε Ξύλο ( Ύψος 61,4 εκ.Πλάτος 45 εκ.)
Μετάβαση στο benaki.org
Γ ) Ελ Γκρέκο, 1565–1566 – Η Κοίμηση της Θεοτόκου
Η «Κοίμηση της Θεοτόκου» (συχνά αναφέρεται και ως «Ανάληψη της Θεοτόκου» σε δυτικές αναλύσεις λόγω της σκηνής) είναι ένα από τα σημαντικότερα πρώιμα έργα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (El Greco), το οποίο χρονολογείται περίπου στο 1567.
"Κοίμηση της Θεοτόκου", Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, 1565–1566, Αγιογραφία με Αυγοτέμπερα & Λάδι σε Ξύλο ( Ύψος 61,4 εκ.Πλάτος 45 εκ.)
Φέρει την υπογραφή «ΧΕΙΡ ΔΟΜΗΝΙ/ΚΟΥ» (στην ελληνική γλώσσα), η οποία επιβεβαιώνει την αυθεντικότητά του και την κρητική περίοδο του καλλιτέχνη.
Η Κοίμηση της Θεοτόκου
ή αλλιώς – Η Ανάληψη της Θεοτόκου
είναι ένα έργο Αγιογραφία
σε τέμπερα με θέμα την Κοίμηση της Θεοτόκου που βρίσκεται στον ομώνυμο Ιερό Ναό στην Ερμούπολη της Σύρου.
Πρόκειται δε για έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου το οποίο δημιούργησε κοντά στο τέλος της περιόδου όπου ζούσε ακόμα στην Κρήτη.
Ταυτοποιήθηκε πρόσφατα ως έργο του Θεοτοκόπουλου μόλις το 1983, όταν ο αρχαιολόγος Γεώργιος Μαστορόπουλος κατά τη διάρκεια των διακοπών του πήγε να προσκυνήσει στο ναό.
Ο πίνακας αυτός, που ανακαλύφθηκε θαμμένος στον προαύλιο χώρο, του τράβηξε την προσοχή.
Καθώς το όνομα του ζωγράφου ήταν καλυμμένο από τη βρωμιά επιδίωξε να το καθαρίσει εμφανίζοντας (στο κάτω μέσο της εικόνας) την υπογραφή του ζωγραφου, ΔΟΜΗΝΙΚΟC ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟC Ο ΔΕΙΞΑC.
Ο πίνακας εξακολουθεί να βρίσκεται στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Ερμούπολη, και κατά την επικρατέστερη άποψη μετακινήθηκε εκεί κατά την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης από κατοίκους των Ψαρών οι οποίοι μετά την καταστροφή των Ψαρών κατέφυγαν στη Σύρο, έκτισαν τον ναό την περίοδο 1826-1829, κι έτσι ο ναός έγινε γνωστός και ως των Ψαριανών.
Πρόκειται δε για έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου το οποίο δημιούργησε κοντά στο τέλος της περιόδου όπου ζούσε ακόμα στην Κρήτη.
Ταυτοποιήθηκε πρόσφατα ως έργο του Θεοτοκόπουλου μόλις το 1983, όταν ο αρχαιολόγος Γεώργιος Μαστορόπουλος κατά τη διάρκεια των διακοπών του πήγε να προσκυνήσει στο ναό.
Ο πίνακας αυτός, που ανακαλύφθηκε θαμμένος στον προαύλιο χώρο, του τράβηξε την προσοχή.
Καθώς το όνομα του ζωγράφου ήταν καλυμμένο από τη βρωμιά επιδίωξε να το καθαρίσει εμφανίζοντας (στο κάτω μέσο της εικόνας) την υπογραφή του ζωγραφου, ΔΟΜΗΝΙΚΟC ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟC Ο ΔΕΙΞΑC.
Ο πίνακας εξακολουθεί να βρίσκεται στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Ερμούπολη, και κατά την επικρατέστερη άποψη μετακινήθηκε εκεί κατά την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης από κατοίκους των Ψαρών οι οποίοι μετά την καταστροφή των Ψαρών κατέφυγαν στη Σύρο, έκτισαν τον ναό την περίοδο 1826-1829, κι έτσι ο ναός έγινε γνωστός και ως των Ψαριανών.
Καθώς τα αρχεία της εκκλησίας δεν διασώζονται πλέον, η παλαιότερα γνωστή καταγραφή αναφέρει πως η εικόνα βρισκόταν στον ναό από το 1850.
Η ανακάλυψη ήταν σημαντική για την καλύτερη κατανόηση της εξέλιξης του Ελ Γκρέκο και την πρώιμη σταδιοδρομία του.
Το έργο συνδυάζει στοιχεία της κρητικής σχολής της βυζαντινής αγιογραφίας, αλλά και του ιταλικού μανιερισμού,και η σύνδεση της με τον Θεοτοκόπουλο οδήγησε στην ταυτοποίηση τριών άλλων έργων του Μεγάλου ζωγράφου:
1) Το (τρίπτυχο της Μόντενα,
2) Ο Άγιος Λουκάς ζωγραφίζει την Παναγία και το Βρέφος, και
3) η Προσκύνηση των Μάγων),
και μετέπειτα και στην ταυτοποίηση κάποιων ανυπόγραφων έργων όπως τα Πάθη του Χριστού.
Επίσης, το μετέπειτα έργο του Θεοτοκόπουλου με τίτλο Η ταφή του κόμη του Οργκάθ το οποίο δημιούργησε κατά τη σταδιοδρομία του στην Ισπανία, έχει υποστηριχτεί πως διαθέτει επιρροές από τη συγκεκριμένη εικόνα της Κοίμησης της Θεοτόκου.
Λεπτομέρεια της βάσης του κεντρικού κηροπηγίου με την υπογραφή του Θεοτοκόπουλου, βάσει της οποίας έγινε η ταυτοποίηση του 1983
Με πληροφορίες από Wikipedia
Δ) 1560 - 1567 – Ο Άγιος Απόστολος Λουκάς ζωγραφίζει σε μια εικόνα την Παναγία
1568 – Η Βάπτιση του Χριστού
Το 1566 εγκαταστάθηκε στη Βενετία και φοίτησε στο εργαστήριο του Tiziano. Το 1570 μετακόμισε στη Ρώμη, όπου παρέμεινε για 7 χρόνια.
Η ανακάλυψη ήταν σημαντική για την καλύτερη κατανόηση της εξέλιξης του Ελ Γκρέκο και την πρώιμη σταδιοδρομία του.
Το έργο συνδυάζει στοιχεία της κρητικής σχολής της βυζαντινής αγιογραφίας, αλλά και του ιταλικού μανιερισμού,και η σύνδεση της με τον Θεοτοκόπουλο οδήγησε στην ταυτοποίηση τριών άλλων έργων του Μεγάλου ζωγράφου:
1) Το (τρίπτυχο της Μόντενα,
2) Ο Άγιος Λουκάς ζωγραφίζει την Παναγία και το Βρέφος, και
3) η Προσκύνηση των Μάγων),
και μετέπειτα και στην ταυτοποίηση κάποιων ανυπόγραφων έργων όπως τα Πάθη του Χριστού.
Επίσης, το μετέπειτα έργο του Θεοτοκόπουλου με τίτλο Η ταφή του κόμη του Οργκάθ το οποίο δημιούργησε κατά τη σταδιοδρομία του στην Ισπανία, έχει υποστηριχτεί πως διαθέτει επιρροές από τη συγκεκριμένη εικόνα της Κοίμησης της Θεοτόκου.
Λεπτομέρεια της βάσης του κεντρικού κηροπηγίου με την υπογραφή του Θεοτοκόπουλου, βάσει της οποίας έγινε η ταυτοποίηση του 1983
Με πληροφορίες από Wikipedia
Δ) 1560 - 1567 – Ο Άγιος Απόστολος Λουκάς ζωγραφίζει σε μια εικόνα την Παναγία
 |
| «Ο Ευαγγελιστής Λουκάς ζωγραφίζει την Παναγία Βρεφοκρατούσα» Ελ Γκρέκο, (1560 - 1567) |
Ο Άγιος Απόστολος Λουκάς ζωγραφίζει σε μια εικόνα την Παναγία.
Πρόκειται για μια μικρή εικόνα ( ύψος: 41,6 cm· πλάτος: 33 cm ), ζωγραφισμένη με την τεχνική Τέμπερας και Χρυσού σε πάνελ.
Πρόκειται για μια μικρή εικόνα ( ύψος: 41,6 cm· πλάτος: 33 cm ), ζωγραφισμένη με την τεχνική Τέμπερας και Χρυσού σε πάνελ.
Συγκεκριμένα ο Απόστολος Λουκάς ζωγραφίζει την Παναγία Oδηγήτρια.
Είναι μια ενυπόγραφη δημιουργία του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, χρονολογημένη ανάμεσα στα 1560-1567.
H μορφή του αποστόλου, προστάτη των ζωγράφων, έχει υποστεί σοβαρές φθορές.
Aπό τα σωζόμενα ωστόσο στοιχεία, και παρά την εικονογραφική προσήλωση του έργου στη βυζαντινή παράδοση, διακρίνεται καθαρά ο προσανατολισμός του Θεοτοκόπουλου προς τη δυτική τέχνη, προτού ακόμη ο καλλιτέχνης εγκαταλείψει την Kρήτη.
Το συγκεκριμένο έργο είναι μια Δωρεά του Δημητρίου Σισιλιάνου (11296), και
Βρίσκεται στο Μουσείο Μπενάκη
Βρίσκεται στο Μουσείο Μπενάκη
Συνεχίζοντας το ταξίδι μας μέσα από τα
σπουδαιότερα έργα του Μεγάλου Ζωγράφου φτάσαμε στην
🟠 Ιταλική περίοδο (Βενετία & Ρώμη, 1567–1576) όπου ο Δομήνικος δέχεται τις
επιρροές από Τιτσιάνο & τον Μανιερισμό.
επιρροές από Τιτσιάνο & τον Μανιερισμό.
Σε αυτή την περίοδο αρχικά θα δούμε το έργο του:
1568 – Η Βάπτιση του Χριστού
Σχετικά με το έργο του :
Σπάνιο έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου της Βάπτισης του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο.
ΑΘΗΝΑ. Τέσσερα έργα με την Βάπτιση του Χριστού διά χειρός Ελ Γκρέκο (El Greco) εντοπίσαμε.
Το πρώτο –κατά σειρά χρονολόγησης– είναι αυτό που βρίσκεται σήμερα στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης και το οποίο αποκτήθηκε προ ετών. Το άγνωστο μέχρι πρότινος έργο με τη Βάπτιση του Χριστού, ο Δήμος Ηρακλείου Κρήτης απέκτησε το 2004 μέσω δημοπρασίας του οίκου Christie’s του Λονδίνου.
Σύμφωνα με το Δελτίο Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας: «Το έργο εμφανίστηκε στην αγορά ως δημιουργία του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου.
"Η Βάπτιση του Χριστού"
Βρήκαμε και Αναδημοσιεύουμε
Από την εφημερίδα: " Εθνικός Κήρυξ " τα παρακάτω:
Σπάνιο έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου της Βάπτισης του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο.
ΑΘΗΝΑ. Τέσσερα έργα με την Βάπτιση του Χριστού διά χειρός Ελ Γκρέκο (El Greco) εντοπίσαμε.
Το πρώτο –κατά σειρά χρονολόγησης– είναι αυτό που βρίσκεται σήμερα στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης και το οποίο αποκτήθηκε προ ετών. Το άγνωστο μέχρι πρότινος έργο με τη Βάπτιση του Χριστού, ο Δήμος Ηρακλείου Κρήτης απέκτησε το 2004 μέσω δημοπρασίας του οίκου Christie’s του Λονδίνου.
Σύμφωνα με το Δελτίο Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας: «Το έργο εμφανίστηκε στην αγορά ως δημιουργία του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου.
Η μελέτη αυτή ενισχύει την απόδοση του έργου στον Κρητικό ζωγράφο και υποστηρίζει ότι έγινε με την άφιξη του νεαρού ζωγράφου στη Βενετία το 1567. Αποτελούσε φύλλο τριπτύχου και μάλιστα την εσωτερική πλευρά του δεξιού φύλλου. Εντοπίζεται ακόμα μια παράσταση από το ίδιο τρίπτυχο, που σήμερα φυλάσσεται στο Agnes Etherington Art Centre του Πανεπιστημίου Kingston στον Καναδά, απεικονίζει την Προσκύνηση των Ποιμένων και ίσως αποτελούσε την εσωτερική πλευρά του αριστερού φύλλου του τριπτύχου. Στην περίπτωση αυτή τα δυο φύλλα του τριπτύχου έχουν ακριβώς την ίδια θέση με τις αντίστοιχες παραστάσεις στο γνωστό τρίπτυχο της Μόδενας, που φέρει την υπογραφή του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου».
Κι άλλο έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου για την Βάπτιση του Χριστού.
Στο έργο, διαβάζουμε σε σχετικό σημείωμα του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης «απεικονίζεται η Βάπτιση του Χριστού με πρωταγωνιστικές μορφές τον ίδιο τον Ιησού και τον Αγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο που συνοδεύονται από τρεις φτερωτούς αγγέλους μέσα σε φυσικό περιβάλλον που αναπαριστά το τοπίο του ποταμού Ιορδάνη. Το έργο είναι ανυπόγραφο, μπορεί όμως, βάσει τεχνοτροπικών κριτηρίων, να αποδοθεί με βεβαιότητα στον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο και να ενταχθεί στα έργα της προχωρημένης βενετικής παραγωγής του. Υψηλή ποιότητα εργασίας, χρωματική αρμονία, έντονη βενετική επίδραση, όπως για παράδειγμα η διαμόρφωση του φυσικού τοπίου, και μανιεριστική πνοή χαρακτηρίζουν τη σύνθεση».
Στις Συγκρίσεις που εντοπίζει ο επισκέπτης στην ιστοσελίδα του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης, διαβάζουμε και τα εξής κατατοπιστικά σε σχέση με τον εν λόγω πίνακα του Greco: «Παράσταση της Βάπτισης φιλοτέχνησε ο Θεοτοκόπουλος και στο ενυπόγραφο Τρίπτυχο της Modena [1568]. Τα δύο έργα παρουσιάζουν πολλές εικονογραφικές και τεχνοτροπικές ομοιότητες, όπως η απόδοση των δένδρων στα άκρα της σύνθεσης και η εκτεταμένη χρήση αποχρώσεων του καφέ και του χρυσού στην απόδοση του ουρανού. Είναι εμφανές βέβαια ότι υπάρχουν και διαφορές, καθώς μάλιστα ο πίνακας που ανήκει στον Δήμο Ηρακλείου αποτελεί μία περισσότερο εκλεπτυσμένη και επεξεργασμένη παραλλαγή του θέματος».
Εδώ να σημειώσουμε ότι το έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου «Αποψη του Όρους και της Μονής Σινά»
που επίσης φυλάσσεται στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης εκτέθηκε πριν λίγα χρόνια στην Ιαπωνία, στο πλαίσιο της Έκθεσης «El Greco’s Visual Poetics» που διοργανώθηκε στην Ιαπωνία, στο Εθνικό Μουσείο Τέχνης στην Οσάκα (16/10/2012 – 24/12/2012) και στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης στο Τόκιο (19/01/2013 – 07/04/2013). Πρόκειται για την μεγαλύτερη αναδρομική Έκθεση για τον Ελ Γκρέκο που έχει γίνει ποτέ στην Ιαπωνία.
Επίσης έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου της Βάπτισης του Χριστού, στο οποίο διακρίνεται η παρουσία του Πατρός και των διακονούντων αγγέλων.
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ
«Η Βάπτιση του Χριστού» ταξίδεψε στην Κύπρο και εκτέθηκε για δύο μήνες (Οκτώβριος-Νοέμβριος 2012) στο Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας, στο πλαίσιο Έκθεσης που πραγματοποιήθηκε με αφορμή την Κυπριακή Προεδρία στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Άλλη Βάπτιση του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (1597-1600), λάδι σε μουσαμά, 350 x 144 εκ. βρίσκεται στο Museo del Prado της Μαδρίτης, μαζί με άλλα έργα του ζωγράφου. Φιλοτεχνήθηκε για την Αγία Τράπεζα της εκκλησίας Dona Maria de Aragon του Κολεγίου Augustine στη Μαδρίτη.
Η σύνθεση εκτυλίσσεται σε δύο επίπεδα, το γήινο και ιστορικό, θα λέγαμε (κάτω μέρος του πίνακα) και το ουράνιο και υπερφυσικό (πάνω μέρος), με τον Θεό Πατέρα να είναι στο κέντρο της σύνθεσης, μέσα σε δόξα. Το ενοποιό στοιχείο των δύο επιπέδων είναι το Αγιο Πνεύμα «εν είδει περιστεράς», που κατέρχεται επί τον βαπτιζόμενον Ιησούν.
Οι μορφές εμφανίζονται με έντονη επιμήκυνση που δίνει την αίσθηση πως αιωρούνται!
Ο Χριστός, σχεδόν γυμνός, σε στάση δέησης και ο Ιωάννης ο Πρόδρομος και Βαπτιστής ενδεδυμένος με τρίχας καμήλους, όπως λέει το Ευαγγέλιο, εμβαπτίζει ρίχνοντας νερό στον Χριστό.
Πίσω από τον Χριστό εικονίζονται αγγελικές μορφές, που κρατούν το έντονα κόκκινο ιμάτιό του, σύμβολο του πάθους και του μαρτυρίου του.
Το έργο έχει σαφώς βυζαντινές επιρροές και εκφράζει μια έντονη πνευματικότητα.
Κι άλλο έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου για την Βάπτιση του Χριστού.
Στο έργο, διαβάζουμε σε σχετικό σημείωμα του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης «απεικονίζεται η Βάπτιση του Χριστού με πρωταγωνιστικές μορφές τον ίδιο τον Ιησού και τον Αγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο που συνοδεύονται από τρεις φτερωτούς αγγέλους μέσα σε φυσικό περιβάλλον που αναπαριστά το τοπίο του ποταμού Ιορδάνη. Το έργο είναι ανυπόγραφο, μπορεί όμως, βάσει τεχνοτροπικών κριτηρίων, να αποδοθεί με βεβαιότητα στον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο και να ενταχθεί στα έργα της προχωρημένης βενετικής παραγωγής του. Υψηλή ποιότητα εργασίας, χρωματική αρμονία, έντονη βενετική επίδραση, όπως για παράδειγμα η διαμόρφωση του φυσικού τοπίου, και μανιεριστική πνοή χαρακτηρίζουν τη σύνθεση».
Στις Συγκρίσεις που εντοπίζει ο επισκέπτης στην ιστοσελίδα του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης, διαβάζουμε και τα εξής κατατοπιστικά σε σχέση με τον εν λόγω πίνακα του Greco: «Παράσταση της Βάπτισης φιλοτέχνησε ο Θεοτοκόπουλος και στο ενυπόγραφο Τρίπτυχο της Modena [1568]. Τα δύο έργα παρουσιάζουν πολλές εικονογραφικές και τεχνοτροπικές ομοιότητες, όπως η απόδοση των δένδρων στα άκρα της σύνθεσης και η εκτεταμένη χρήση αποχρώσεων του καφέ και του χρυσού στην απόδοση του ουρανού. Είναι εμφανές βέβαια ότι υπάρχουν και διαφορές, καθώς μάλιστα ο πίνακας που ανήκει στον Δήμο Ηρακλείου αποτελεί μία περισσότερο εκλεπτυσμένη και επεξεργασμένη παραλλαγή του θέματος».
Εδώ να σημειώσουμε ότι το έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου «Αποψη του Όρους και της Μονής Σινά»
που επίσης φυλάσσεται στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης εκτέθηκε πριν λίγα χρόνια στην Ιαπωνία, στο πλαίσιο της Έκθεσης «El Greco’s Visual Poetics» που διοργανώθηκε στην Ιαπωνία, στο Εθνικό Μουσείο Τέχνης στην Οσάκα (16/10/2012 – 24/12/2012) και στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης στο Τόκιο (19/01/2013 – 07/04/2013). Πρόκειται για την μεγαλύτερη αναδρομική Έκθεση για τον Ελ Γκρέκο που έχει γίνει ποτέ στην Ιαπωνία.
Επίσης έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου της Βάπτισης του Χριστού, στο οποίο διακρίνεται η παρουσία του Πατρός και των διακονούντων αγγέλων.
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ
«Η Βάπτιση του Χριστού» ταξίδεψε στην Κύπρο και εκτέθηκε για δύο μήνες (Οκτώβριος-Νοέμβριος 2012) στο Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας, στο πλαίσιο Έκθεσης που πραγματοποιήθηκε με αφορμή την Κυπριακή Προεδρία στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Άλλη Βάπτιση του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (1597-1600), λάδι σε μουσαμά, 350 x 144 εκ. βρίσκεται στο Museo del Prado της Μαδρίτης, μαζί με άλλα έργα του ζωγράφου. Φιλοτεχνήθηκε για την Αγία Τράπεζα της εκκλησίας Dona Maria de Aragon του Κολεγίου Augustine στη Μαδρίτη.
Η σύνθεση εκτυλίσσεται σε δύο επίπεδα, το γήινο και ιστορικό, θα λέγαμε (κάτω μέρος του πίνακα) και το ουράνιο και υπερφυσικό (πάνω μέρος), με τον Θεό Πατέρα να είναι στο κέντρο της σύνθεσης, μέσα σε δόξα. Το ενοποιό στοιχείο των δύο επιπέδων είναι το Αγιο Πνεύμα «εν είδει περιστεράς», που κατέρχεται επί τον βαπτιζόμενον Ιησούν.
Οι μορφές εμφανίζονται με έντονη επιμήκυνση που δίνει την αίσθηση πως αιωρούνται!
Ο Χριστός, σχεδόν γυμνός, σε στάση δέησης και ο Ιωάννης ο Πρόδρομος και Βαπτιστής ενδεδυμένος με τρίχας καμήλους, όπως λέει το Ευαγγέλιο, εμβαπτίζει ρίχνοντας νερό στον Χριστό.
Πίσω από τον Χριστό εικονίζονται αγγελικές μορφές, που κρατούν το έντονα κόκκινο ιμάτιό του, σύμβολο του πάθους και του μαρτυρίου του.
Το έργο έχει σαφώς βυζαντινές επιρροές και εκφράζει μια έντονη πνευματικότητα.
Θα λέγαμε ότι απεικονίζει όντως τη Θεοφάνεια!
Στη συνέχεια μια μεταγενέστερη «Βάπτιση» (1608-1614), λάδι σε μουσαμά, 330 x 211 εκ. στο Hospital de San Juan Bautista de Afuera του Τολέδο.
Είναι γνωστό ότι το σχήμα που προτιμούσε ο ζωγράφος για τις μεγάλες θρησκευτικές συνθέσεις ήταν το παραλληλόγραμμο στο οποίο το ύψος ήταν υπερδιπλάσιο της βάσης. Αυτή η αναλογία αναδεικνύει την καθετότητα των μορφών και διαρρυθμίζει τη σκηνή σε δύο επάλληλα επίπεδα. Στο κατώτερο τμήμα οι μορφές είναι πιο σωματώδεις, ενώ στο ανώτερο ο χώρος προορίζεται για τις θεϊκές αποκαλύψεις και τους χορούς των αγγέλων.
Αυτή η ιεράρχηση φαίνεται καθαρά στο έργο του
Στη συνέχεια μια μεταγενέστερη «Βάπτιση» (1608-1614), λάδι σε μουσαμά, 330 x 211 εκ. στο Hospital de San Juan Bautista de Afuera του Τολέδο.
Είναι γνωστό ότι το σχήμα που προτιμούσε ο ζωγράφος για τις μεγάλες θρησκευτικές συνθέσεις ήταν το παραλληλόγραμμο στο οποίο το ύψος ήταν υπερδιπλάσιο της βάσης. Αυτή η αναλογία αναδεικνύει την καθετότητα των μορφών και διαρρυθμίζει τη σκηνή σε δύο επάλληλα επίπεδα. Στο κατώτερο τμήμα οι μορφές είναι πιο σωματώδεις, ενώ στο ανώτερο ο χώρος προορίζεται για τις θεϊκές αποκαλύψεις και τους χορούς των αγγέλων.
Αυτή η ιεράρχηση φαίνεται καθαρά στο έργο του
«Η Βάπτιση του Χριστού».
Η στενόμακρη φόρμα που συναντάται σε πολλούς πίνακές του με θρησκευτικό περιεχόμενο είναι χαρακτηριστική.
Μ’ αυτόν τον τρόπο υπερβαίνει τη φυσική πραγματικότητα και δημιουργεί μια ψευδαίσθηση μορφών που αιωρούνται.
Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος έχει χαρακτηριστεί από τους ειδικούς ως ο ζωγράφος που δημιούργησε μια τέχνη με υψηλή πνευματικότητα, όπου Βυζάντιο, Αναγέννηση και Μανιερισμός συγχωνεύονται για να δημιουργήσουν ένα ολότελα πρωτότυπο και μοναδικό ύφος.
Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος έχει χαρακτηριστεί από τους ειδικούς ως ο ζωγράφος που δημιούργησε μια τέχνη με υψηλή πνευματικότητα, όπου Βυζάντιο, Αναγέννηση και Μανιερισμός συγχωνεύονται για να δημιουργήσουν ένα ολότελα πρωτότυπο και μοναδικό ύφος.
Ο ασκητισμός, η πνευματικότητα των μορφών κι αυτό το τόσο εσωτερικευμένο πάθος, που συναντάμε στα έργα του, στάθηκαν αφορμή για επικρίσεις, καθώς ο Θεοτοκόπουλος αποστασιοποιήθηκε από τα εκφραστικά πρότυπα του Νότου και από την προτίμηση για τα αισθησιακά στοιχεία της τέχνης.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, μόνο ο Θεοτοκόπουλος συνδύασε ιδιοφυώς την πνευματικότητα και το ήθος της αγιογραφίας με την αναγεννησιακή θεματική και, κυρίως, τεχνική, δηλαδή την ουσία της αγιογραφίας με την καινοτομία της Αναγέννησης.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, μόνο ο Θεοτοκόπουλος συνδύασε ιδιοφυώς την πνευματικότητα και το ήθος της αγιογραφίας με την αναγεννησιακή θεματική και, κυρίως, τεχνική, δηλαδή την ουσία της αγιογραφίας με την καινοτομία της Αναγέννησης.
Και στις «Βαπτίσεις» του Γκρέκο ανιχνεύουμε την πνευματικότητα στο έργο του, ως στοιχείο που χαρακτήριζε τον αγώνα του.
Έναν αγώνα για μια τέχνη όχι απλώς υψηλής αισθητικής αλλά και πνευματικής έκφρασης και φώτισης.
Η πνευματικότητα του Greco είναι «φλεγόμενη» (Μάρω Βαμβουνάκη).
Όπως παρατηρεί, εξάλλου, και ο Νίκος Καζαντζάκης:
«Οι μορφές του φαίνεται να είναι κρεμασμένες απ’ τα μαλλιά απ’ το χέρι του Θεού και να τείνουν προς τον ουρανό ενώ το βάρος τους τις δένει με τη γη».
* Ο Παναγιώτης Ανδριόπουλος είναι θεολόγος, μουσικός, και διευθυντής του Πρακτορείου Εκκλησιαστικών ειδήσεων «Φως Φαναρίου».
* Ο Παναγιώτης Ανδριόπουλος είναι θεολόγος, μουσικός, και διευθυντής του Πρακτορείου Εκκλησιαστικών ειδήσεων «Φως Φαναρίου».
Το 1566 εγκαταστάθηκε στη Βενετία και φοίτησε στο εργαστήριο του Tiziano. Το 1570 μετακόμισε στη Ρώμη, όπου παρέμεινε για 7 χρόνια.
Γύρω στο 1577 έμεινε για λίγους μήνες στη Μαδρίτη, όπου ζωγράφισε κυρίως προσωπογραφίες και το «Μαρτύριο του Αγίου Μαυρικίου» για την εκκλησία του Εσκοριάλ.
Η «Ανάληψη» ή, ακριβέστερα, η «Κοίμηση της Θεοτόκου» (La Asunción de la Virgen) είναι ένα από τα σημαντικότερα πρώιμα έργα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (El Greco), το οποίο ζωγράφισε μεταξύ 1577-1579, με την τεχνική
Στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στο κοσμοπολίτικο Τολέδο, τον τόπο καταγωγής της γυναίκας του, Jerónima de Las Cuevas.
Η «Ανάληψη» ή, ακριβέστερα, η «Κοίμηση της Θεοτόκου» (La Asunción de la Virgen) είναι ένα από τα σημαντικότερα πρώιμα έργα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (El Greco), το οποίο ζωγράφισε μεταξύ 1577-1579, με την τεχνική
Λάδι σε καμβά, σε διαστάσεις (403,2 x 211,8 εκ.).
Αποτελεί κεντρικό κομμάτι του εικονοστασίου της εκκλησίας του Αγίου Δομηνίκου του Παλαιού (Santo Domingo el Antiguo) στο Τολέδο της Ισπανίας.
Δημιουργήθηκε κατά τη μετάβαση του Θεοτοκόπουλου στο Τολέδο, σηματοδοτώντας την έναρξη της ισπανικής του περιόδου.
Απεικονίζει την Κοίμηση
Δημιουργήθηκε κατά τη μετάβαση του Θεοτοκόπουλου στο Τολέδο, σηματοδοτώντας την έναρξη της ισπανικής του περιόδου.
Απεικονίζει την Κοίμηση
της Θεοτόκου, συνδυάζοντας την Ορθόδοξη παράδοση με τη δυτική τεχνοτροπία και όσον αφορά τη Σύνθεση ο πίνακας είναι χωρισμένος σε δύο σκηνές όπου: Στο μεν κάτω μέρος η Παναγία είναι ξαπλωμένη, περιτριγυρισμένη από τους Αποστόλους, και στο πάνω μέρος αναλαμβάνεται στους ουρανούς από αγγέλους.
Το έργο αυτό ήταν καθοριστικό για την κατανόηση της εξέλιξης του καλλιτέχνη, καθώς ενσωματώνει κρητικά (βυζαντινά) στοιχεία της νεότητάς του με τις ιταλικές επιρροές που δέχτηκε.
Το έργο αυτό ήταν καθοριστικό για την κατανόηση της εξέλιξης του καλλιτέχνη, καθώς ενσωματώνει κρητικά (βυζαντινά) στοιχεία της νεότητάς του με τις ιταλικές επιρροές που δέχτηκε.
Ανάμεσα στα έργα που ζωγράφισε εκεί στο Τολέδο
όπου έζησε τα τελευταία 37 χρόνια της ζωής του και μεγαλούργησε απολαμβάνοντας την απόλυτη καταξίωση του ως ένας Πρωτοπόρος καλλιτέχνης - δημιουργός, είναι το εικονοστάσιο του Αγίου Δομίνικου του Πρεσβύτερου, «Ο διαμερισμός των ιματίων του Χριστού» (1577-79) για τον καθεδρικό ναό του Τολέδο και «Η ταφή του Κόμη Οργκάθ» (1586), που θεωρείται το αριστούργημά του‼️
Την περίοδο 1591-92 διακόσμησε τα εικονοστάσια της Ταλαβέρα λα Βιέχα και μεταξύ 1597-99 εκτέλεσε τις αντινατουραλιστικές συνθέσεις του παρεκκλησίου του Αγίου Ιωσήφ.
Ακολούθησαν οι πίνακες του Κολλεγίου της Ντόνια Μαρία ντε Αραγόν και το εικονοστάσι του Νοσοκομείου του Ελέους (1607).
Δημιούργησε συνθέσεις για το Νοσοκομείο Ταβέρα στο Τολέδο.
Στα έργα της τελευταίας περιόδου (1610-14) ανήκει ο πίνακας «Λαοκόων». Θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους ζωγράφους όλων των εποχών.
Δομήνικος Θεοτοκόπουλος - El Greco “Ο διαμερισμός των ιματίων” (El Espolio)
Written by Γιώτα Χρήστο
 |
| El Greco / Δομήνικος Θεοτοκόπουλος “Ο διαμερισμός των ιματίων” (El Espolio), 285 cm × 173 cm, 1577–1579 Σκευοφυλάκιο Καθεδρικού Ναού του Τολέδο |
"Ο διαμερισμός των ιματίων" είναι πιθανότατα το πρώτο έργο που καταγράφεται επίσημα μετά την άφιξη του Θεοτοκόπουλου στην πόλη του Τολέδο.
Εκεί θα περάσει το μεγαλύτερο (37 χρόνια) και πιο δημιουργικό κομμάτι της καριέρας του, εκεί θα καθιερωθεί και ως El Greco – ο Έλληνας.
Πρόκειται για εικόνα τύπου retable (altarpiece) που σκοπό έχει να κοσμεί τον χώρο πίσω από την Αγία Τράπεζα.
Δημιουργήθηκε για το σκευοφυλάκιο του Καθεδρικού Ναού του Τολέδο, όπου και βρίσκεται μέχρι σήμερα.
Η μορφή του Χριστού ντυμένη στον πορφυρό χιτώνα κυριαρχεί στο κέντρο της σύνθεσης.
Η μορφή του Χριστού ντυμένη στον πορφυρό χιτώνα κυριαρχεί στο κέντρο της σύνθεσης.
Το καθαρό κόκκινο χρώμα σύμβολο του πάθους και του μαρτυρίου, του αίματος και της βιαιότητας ενισχύει την αγωνία του δράματος.
Κάτω και αριστερά η Παναγία και ο Ιωάννης κατευθύνουν το βλέμμα του θεατή δεξιά. Εκεί ένας δήμιος προετοιμάζει ένα τεράστιο ξύλο.
Όλα έχουν κριθεί και προαναγγέλλουν τη θυσία του Χριστού στον Σταυρό.
"Εξήλθεν ουν ο Ιησούς έξω φορών τον ακάνθινον στέφανον και το πορφυρούν ιμάτιον, και λέγειν αυτοίς ίδε ο άνθρωπος. Ότε ουν είδον αυτόν οι αρχιερείς και οι υπηρέται, εκραύγασαν λέγοντες, σταύρωσον, σταύρωσον αυτόν" (Κατά Ιωάννην ΙΘ στ. 5,6.)
Πίσω οι παρευρισκόμενοι συνωστίζονται.
"Εξήλθεν ουν ο Ιησούς έξω φορών τον ακάνθινον στέφανον και το πορφυρούν ιμάτιον, και λέγειν αυτοίς ίδε ο άνθρωπος. Ότε ουν είδον αυτόν οι αρχιερείς και οι υπηρέται, εκραύγασαν λέγοντες, σταύρωσον, σταύρωσον αυτόν" (Κατά Ιωάννην ΙΘ στ. 5,6.)
Πίσω οι παρευρισκόμενοι συνωστίζονται.
Όχλος, ένστολοι και απλοί πολίτες με σύγχρονες ενδυμασίες και πανοπλίες σηκώνουν δόρατα και λόγχες, χειρονομούν, υβρίζουν και χλευάζουν το Χριστό, ενώ τα πρόσωπά τους εσκεμμένα αποδίδονται με σκούρους, ‘ζοφερούς’ τόνους.
Η ένταση της σκηνής κορυφώνεται στις κινήσεις της μορφής δεξιά του Χριστού.
Με το ένα χέρι σφίγγει το σχοινί διασφαλίζοντας τα δεσμά του Χριστού και με το άλλο ετοιμάζεται να σχίσει τον κατακόκκινο χιτώνα. Εκείνος με βλέμμα υγρό, αλλά σίγουρο, κοιτά προς τον ουρανό. Τα μεγάλα, φωτεινά μάτια του λάμπουν από συγκίνηση και το φως λούζει το πρόσωπό του.
Σε μία ένδειξη ευγνωμοσύνης και βαθιάς πίστης φέρνει το δεμένο χέρι στο στήθος και με το άλλο συγχωρεί τον μελλοντικό βασανιστή του ... "άφες αυτοίς, ου γαρ οίδασι τι ποιούσι".
Έχοντας ξεκινήσει την περιπλάνησή του από τον μακρινό Χάνδακα, το σημερινό Ηράκλειο της Κρήτης, και ύστερα από μακρά παραμονή στην Ιταλία, ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (1541-1614) εγκαθίσταται στην Ισπανία το 1577.
Ονειρεύεται να εργαστεί για λογαριασμό του Φιλίππου του Β’ που την περίοδο εκείνη προσλαμβάνει πολλούς καλλιτέχνες προκειμένου να διακοσμήσει το νέο του ‘διαμάντι’, το El Escorial.
Στην καρδιά της Αντιμεταρρύθμισης, παλάτι και Εκκλησία σε κοινό μέτωπο, με ακατανίκητο όπλο την Ιερά Εξέταση, ενισχύονται και καθιερώνουν την κραταιά και θεοκρατούμενη Ισπανία.
Στην καρδιά της Αντιμεταρρύθμισης, παλάτι και Εκκλησία σε κοινό μέτωπο, με ακατανίκητο όπλο την Ιερά Εξέταση, ενισχύονται και καθιερώνουν την κραταιά και θεοκρατούμενη Ισπανία.
Η τέχνη της εποχής πρέπει να ανακόψει την περαιτέρω εξάπλωση του Προτεσταντισμού, να υμνήσει το καθολικό δόγμα και την ελέω Θεού εξουσία του Βασιλιά.
Ο έλεγχος της εικονογραφίας είναι εξονυχιστικός και κάθε ‘ατασθαλία’ από πλευράς καλλιτέχνη τιμωρείται.
Διαβάστε περισσότερα Εδώ:
Έργα Τέχνης
Δομήνικος Θεοτοκόπουλος - El Greco “Ο διαμερισμός των ιματίων” (El Espolio)
Διαβάστε περισσότερα Εδώ:
Έργα Τέχνης
Δομήνικος Θεοτοκόπουλος - El Greco “Ο διαμερισμός των ιματίων” (El Espolio)
